1 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
December 29, 1992
500 words
Onenigheid over versoepeling van het ontslagrecht
BART VAN LEEUWEN; MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Er bestaat verschil van mening binnen de coalitie over het plan
van minister De Vries van sociale zaken om het ontslagrecht te versoepelen. De
Vries wil de plicht schrappen voor werkgevers om bij het arbeidsbureau
vergunning te vragen voor het ontslag van een werknemer. Het CDA heeft zijn
aarzelingen laten varen tegen het voorstel, de PvdA is mordicus tegen.
Binnenkort praat de Tweede Kamer over het voorstel de 'preventieve
ontslagtoets' af te schaffen. Volgens De Vries verbetert dat het functioneren
van de arbeidsmarkt. Werknemers die hun ontslag willen aanvechten, moeten dat
dan rechtstreeks bij de kantonrechter doen.
PvdA-Kamerlid Quint-Maagdenberg: " Ik zie geen enkel voordeel in het plan,
alleen nadelen." De PvdA vreest dat werkgevers minder zorgvuldig met de rechten
van werknemers zullen omgaan. Ook vreest de PvdA overbelasting van de
rechterlijke macht.
CDA-kamerlid Soutendijk vindt de argumentatie van De Vries nog wel te zwak,
maar wil 'in principe die weg opgaan'. CDA en VVD vrezen ook overbelasting van
de rechters. De kantonrechter wordt immers de instantie aan wie het ontslag kan
worden voorgelegd. Volgens De Vries zouden werkgevers eerder het risico durven
nemen een werknemer aan te nemen als ze weten dat ze die bij economische
tegenwind makkelijker kunnen ontslaan.
De minister wil ook stimuleren dat werkgevers gedeeltelijk
arbeidsongeschikten in dienst nemen. Nu vrezen werkgevers dat ze, als het
experiment met een WAO'er mislukt, aan zo iemand 'vast zitten'. Ook komt het
voor dat werknemers 'pro forma' hun ontslag aanvechten, in de veronderstelling
dat dit noodzakelijk is om voor een WW-uitkering in aanmerking te komen. De
Vries wijst verder op de concurrentiepositie van Nederland. Werkgevers zouden
worden afgeschrikt om in Nederland te investeren vanwege het voor Nederland
unieke systeem van ontslagbescherming. VVD-Kamerlid Korthals steunt de
redenering, al geeft hij toe dat afschaffing van de ontslagtoets 'in een tijd
van toenemende werkloosheid iets minder voor de hand ligt'.
De indruk wordt gewekt dat werkgevers gemakkelijker werknemers kunnen
ontslaan. Korthals bestrijdt dit. 'Het gaat mij juist om een flexibeler werking
van de arbeidsmarkt. Mensen wisselen steeds vaker van baan. Werknemers blijven
niet eeuwig bij een baas," zegt hij. Wel erkent hij dat de kantonrechter meer
ontslagkwesties te behandelen krijgt. Maar omdat een juridische procedure ook
geld kost, verwacht hij dat minder ontslagen werknemers zich tot de rechter
zullen wenden. Volgens een opgave van het Centraal Bureau voor de
Arbeidsvoorziening (CBA), het overkoepelend orgaan van de arbeidsbureaus, zijn
in 1991 76.000 werknemers ontslagen. Volgens het CBA worden alle
ontslagaanvragen getoetst. Dat die toetsing voor werkgevers een 'afschrikkende'
werking heeft, blijkt uit het feit dat in 1991 13.000 ontslagaanvragen na enige
tijd weer werden ingetrokken.
Arbeid ; Sociale Economie ; Personeelsbeleid ; Economie ; Bedrijfsleven
2 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
December 29, 1992
: 541 words
PvdA-kamerlid Ockels in het nauw
MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Het PvdA-kamerlid Ockels ziet geen enkele aanleiding af te
treden. Haar functioneren in de PvdA-fractie staat ter discussie nadat zij in
HP/De Tijd Op Zondag een harde aanval had gedaan op haar eigen fractie. Begin
januari moet zij op het matje verschijnen bij PvdAfractievoorzitter Woltgens.
In het interview hekelde Ockels de macho-sfeer in de fractie. Ook zou er
weinig collegialiteit onder de kamerleden zijn. " De fractie is een speeltuin
van de survival of the fittest," aldus Ockels in het vraaggesprek.
Het was de tweede publieke aanval van Ockels op de fractie. Eerder dit jaar
klaagde zij al in deze krant over het ellebogenwerk in de fractie. Voor
nieuwkomers in de fractie zou nauwelijks ruimte worden gemaakt. Ockels nu: " Leg
mij maar eens uit waarom er nu wel al die opwinding is. Ik heb dit interview
gegeven omdat ik kwaad was over het verdwijnen van veel vrouwen uit de fractie."
Op veel steun van haar collega's hoeft ze niet te rekenen. Slechts een
collega liet iets van zich horen. Ockels: " Een mannelijk kamerlid schreef een
boze brief. Hij was vooral kwaad dat ik namen noemde en schreef verder dat ik
gek was en te veel in de media kwam. Ik vond die brief een mooie illustratie van
wat er allemaal mis is."
In het interview met de zondagskrant hekelde ze met name het 'machogedrag'
van haar collega Henk Vos. Ockels: " Nee, die heeft niet gebeld." Ook het
vrouwelijke kamerlid Vliegenthart kreeg er van langs. Volgens Ockels heeft ze
haar prominente positie mede te danken aan haar huwelijk met de belangrijkste
adviseur van Woltgens. " Iedereen roddelt over die vreemde vermenging van
functies," zegt Ockels. " Ik kan die dingen zeggen, omdat ik na de volgende
verkiezingen toch niet terugkeer in de fractie."
In de fractie wordt haar verweten wel kritiek te leveren via de media, maar
in fractievergaderingen haar mond te houden. " In de fractie moet ze haar
maidenspeech nog houden," schampert een collega. " Ze weet dat ze geen politieke
toekomst heeft. Het zal me niets verbazen als meer kamerleden wild met de
vleugels gaan wapperen, nu de PvdA in opiniepeilingen zo slecht blijft staan."
Ockels: " Ik heb een jaar geleden mijn kritiek al in een notitie vastgelegd.
Ik heb toen gepleit voor een meer collegiaal optreden. En verder ben ik 'Goed
Gronings', dus ik voer alleen het woord als ik echt iets te zeggen heb."
Voormalig dissident en oud-PvdA-kamerlid Piet de Visser vreest het ergste
voor Ockels. Hij kwam twee jaar geleden, net als Ockels nu, onder zware
politieke druk te staan na kritiek op de fractie.
De Visser: " Ze heeft wel gelijk, maar zoiets mag je blijkbaar niet zeggen.
Ik denk dat ze feitelijk het kamerlidmaatschap al vaarwel heeft gezegd. Ik
herken haar kritiek wel. Ik vermoed dat de tolerantie minder wordt nu meer dan
de helft niet terug zal keren. En dan ook nog die plannen van Rottenberg om de
kandidaatstelling op de helling te zetten. Dat geeft extra druk. Het is ieder
voor zich."
Ockels ziet toch nog een lichtpuntje. Laatst sprak ze met haar broer, de
astronaut Wubbo. " Die zei tegen mij: 'Straks ben je nog beroemder dan ik'."
Politieke partijen ; Binnenlandse Politiek ; Parlement ; Recht ; Politiek en
Staat ; Staatsrecht
3 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
December 15, 1992
: 344 words
Strijd leiding van enquête brandt los
JAN VAN DER VEN; MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Tussen het CDA en D66 is een strijd ontbrand over het
voorzitterschap van een eventuele parlementaire enquête naar de bijstandsfraude.
Het CDA stelt vandaag zo'n enquête voor en eist het voorzitterschap van de
enquêtecommissie op. De D66-fractie vindt echter dat zij aan de beurt is.
Het CDA-kamerlid Ank Bijleveld zei gisteren dat het voor de hand ligt dat
haar partij de voorzitter mag leveren. Bijleveld: " Wij hebben het initiatief
genomen voor deze enquête. D66 heeft zich er juist tegen verzet. Het is
bovendien moeilijk voor D66, als kleine fractie, om een geschikte kandidaat voor
het voorzitterschap vrij te maken."
Namen van geschikte kandidaten wil ze niet noemen. " Ik in ieder geval niet,
" zegt de initiatiefneemster. Ze vindt ook dat de andere bijstandswoordvoerders
in de Tweede Kamer niet aan de enquête mogen deelnemen.
De PvdA-fractie wacht intussen af. Het lijkt in ieder geval waarschijnlijk
dat ze deze week het CDA-initiatief zal steunen. Over het voorzitterschap is nog
niet gesproken. Het kamerlid Peter van Heemst vindt echter wel dat er redenen
zijn om het CDA het voorzitterschap te gunnen.
" Het ligt niet voor de hand dat D66 de voorzitter levert. De D66'er Tommel
leidde ook al de speciale commissie naar de affaire ronde de Franse zakenman
Bosio," aldus Van Heemst.
D66-kamerlid Arti Schimmel zegt dat haar fractie nog altijd weinig voelt
voor een enquête naar de uitvoering van de bijstand. Maar als het doorgaat, dan
moet D66 de voorzitter leveren.
Ze zegt dat D66 wel degelijk in staat is om een goede voorzitter te leveren.
Ze noemt de namen van de kamerleden Kohnstamm en Tommel en van haar
vicefractievoorzitter Wolffensperger. Schimmel: " Het verbaast me overigens
niets dat CDA en PvdA een christendemocraat als voorzitter willen. De PvdA heeft
immers nu al het voorzitterschap van de andere parlementaire
onderzoekscommissie."
Parlement ; Politiek en Staat ; Staatsrecht ; Fraude en corruptie ; Recht ;
Criminaliteit ; Delicten ; Sociale zekerheid ; Economie ; Sociale Economie
4 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
December 15, 1992
: 698 words
Bevrijdend vertrek
JAN VAN DER VEN; MICHIEL ZONNEVELD
Premier Lubbers toont zich tot het eind de absolute heerser van het CDA. Met
het vertrek van Van den Broek verlost hij zichzelf en het CDA van zware
politieke ballast. Niet alleen kalfde de positie van Van den Broek af, ook
Lubbers zelf leed schade door de voortdurende prestigeslag met zijn voormalige
vriend.
Het moet Lubbers veel waard zijn geweest dit probleem op te lossen. Hij
verspeelt hiermee namelijk zijn eigen Europese kansen. Hij was immers
gedoodverfd opvolger van de Fransman Delors als voorzitter van de Europese
Commissie en het is niet aannemelijk dat Nederland straks twee zware functies in
de EG kan bekleden.
Dat Van den Broek zich ervoor leent de stoel voor zijn opponent Lubbers warm
te houden, is evenmin makkelijk denkbaar. Daarvoor leent deze gerenommeerde
politicus zich niet en daarvoor zijn de verhoudingen tussen beiden te veel
verstoord geraakt in de afgelopen jaren.
Ook aan een ander front haalt men opgelucht adem nu Van den Broek zijn
vertrek heeft aangekondigd. De PvdA, die moeite had met deze rechtse minister
van buitenlandse zaken, is een en al tevredenheid. Dat zijn verhouding met het
linkse geweten van de PvdA, minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking, bar
slecht was, wist iedereen. De twee bewoners van hetzelfde departement aan de
Bezuidenhoutseweg in Den Haag ontliepen elkaar, als het even kon.
Maar de bemoeienis van Van den Broek beperkte zich niet tot Pronk.
Veelvuldig liep de CDA-minister zijn PvdA-collega van defensie, Ter Beek, voor
de voeten. Het recentste voorbeeld is de uitspraak van Van den Broek dat de
dienstplicht moet worden gehandhaafd.
Het pijnlijkste incident deed zich voor tijdens de Golfoorlog. Van den Broek
kreeg die nacht persoonlijk een telefoontje van de Amerikaanse regering dat 'de
oorlog was uitgebroken.' De minister vond het toen niet nodig direct contact op
te nemen met Ter Beek. Dit verstoorde nog meer de toch al moeizame verhouding
met de bewindsman die persoonlijk verantwoordelijk is voor de inzet van
Nederlandse troepen.
Een fatale fout was dat Van den Broek ook zijn relatie met de CDA-fractie
liet verslechteren. Hij verzuimde regelmatig contact te onderhouden met de
buitenland-woordvoerders van de fractie. Bovendien begon men zich in de
CDA-fractie steeds meer te ergeren aan de hautaine opstelling van de man die
ooit nog nadrukkelijk genoemd werd als de opvolger van Lubbers.
Tien jaar lang heeft Van den Broek een stempel gezet op de buitenlandse
politiek van Nederland. Hij was als geen ander betrokken bij de politieke
manoeuvres rond de kruisraketten. Met lede ogen moest hij toezien hoe in
Nederland de vredesbeweging aan macht won, hetgeen zijns inziens leidde tot een
verwrongen beeld van ons land in het buitenland. Liever had hij gezien dat
Nederland zich een trouwe Navobondgenoot zou tonen en onvoorwaardelijk zou
meewerken aan de plaatsing van 48 kruisvluchtwapens.
Niet alleen op dit terrein toonde Van den Broek zich een regelrechte
tegenstander van de opvattingen die bij de huidige coalitiepartner, de PvdA,
leefden. Hij zag ook niets in de koppeling tussen mensenrechten en
ontwikkelingshulp: het stokpaardje van de PvdA-fractie en Pronk. Dit conflict
escaleerde toen Indonesie na kritiek van Pronk op de mensenrechtensituatie daar,
de ontwikkelingsrelaties doorsneed. Van den Broek kon niet verhelen begrip te
hebben voor het Indonesische standpunt en reisde niet veel later naar dat land
af.
Met de benoeming van prof. Kooijmans als Van den Broeks opvolger wordt de
PvdA op haar wenken bediend. Kooijmans was in het 'linkse kabinet-Den Uyl'
staatssecretaris van buitenlandse zaken. Daarna werd hij hoogleraar
volkerenrecht in Leiden. Eind oktober keerde hij terug uit het voormalige
Joegoslavie, waar hij rapporteur inzake de mensenrechten voor de Verenigde
Naties was.
Tegen die achtergrond is het niet vreemd dat de PvdA-fractie vanmiddag bijna
juichend kennis nam van de benoeming.
Er bestaat opmerkelijk veel opluchting over het vertrek van minister Van den
Broek van buitenlandse zaken, stellen de politieke redacteuren Jan van der Ven
en Michiel Zonneveld vast.
Premier Lubbers: verlost. FOTO FRANS SCHELLEKENS
5 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
December 12, 1992
: 1051 words
Faxen helpt de PvdA niet meer
MICHIEL ZONNEVELD
Bijna oneerlijk moeten de PvdA-leden het vinden dat hun partij andermaal een
dieptepunt heeft bereikt in de peilingen. Alle inspanningen om de partij onder
leiding van het nieuwe voorzittersduo Rottenberg & Vreeman nieuw leven in te
blazen, lijken zonder effect.
De sociaal-democraten halen volgens de laatste enquete van het
opinie-onderzoeksbureau Inter/View niet meer dan een schamele 27 zetels als er
nu verkiezingen zouden zijn, een verlies van maar liefst 22 zetels. De partij
zou daarmee in een keer (en wellicht definitief) weggevaagd worden als
regeringspartij en als belangrijkste progressieve beweging.
Het eerste gemor over voorzitter Rottenberg is al waar te nemen. Sommige
leden vinden zijn optreden wel erg arrogant. Zijn uitspraken over illegalen
leveren zijn tegenstanders munitie op.
Bovendien is er nog allerlei oud zeer. Rottenberg maakte immers korte metten
met tal van gevestigde belangen in de partijbureaucratie en waagt het nu zelfs
de laatste privileges van de PvdA-gewesten aan te pakken. Hij wil dat de
kandidatenlijst voor de Tweede Kamer voortaan landelijk wordt opgesteld. De
gewesten krijgen niet meer het recht hun eigen 'provinciale' kandidaat te
stellen.
Maar het zou niet terecht zijn Rottenberg (en vice-voorzitter Vreeman) als
hoofdschuldigen aan te wijzen voor het falen van de PvdA. De kiezers missen
vooral een inhoudelijke lijn. De PvdA straalt na drie jaar regeren en talloze
vernieuwingsrapporten voornamelijk verwarring uit.
Briefings
Als er al schuldigen aangewezen moeten worden, zijn het diegenen die worden
geacht de politieke lijnen uit te zetten: fractieleider Woltgens en partijleider
en vice-premier Kok. Je kan talrijke briefings houden, huisbezoeken afleggen en
vanuit 'kenniscentra' faxen versturen - als de inhoud ontbreekt, is het niet
meer dan het verplaatsen van veel wind.
Iets meer dan een jaar geleden beloofde Wim Kok op het PvdA-congres in
Nijmegen plechtig dat hij persoonlijk leiding zou geven aan het debat over de
koers van de PvdA. Kok leek eindelijk opgestaan uit een lange winterslaap als
partijleider. Hij had bij vriend en vijand respect afgedwongen met de manmoedige
manier waarop hij de WAO-voorstellen had verdedigd in zijn partij; hij had zijn
tanden laten zien. Er was weer een sprankje hoop voor de partij die er toen
trouwens even beroerd voor stond als nu.
Achteraf lijkt de belofte van Kok vooral bedoeld om een interventie van
buitenaf te voorkomen. Toen stond oud-voorzitter Van der Louw klaar om met zijn
'Rode Hoed-groep' het initiatief te nemen in het vernieuwingsdebat. Met enkele
prominente PvdA-leden wilde hij een plan presenteren voor een 'vernieuwde' PvdA.
Kok en Woltgens vreesden op die manier buiten spel gezet te worden.
Nadat het gevaar-Van der Louw was bezworen, ondernam Kok echter niets om
zijn belofte gestand te doen. Hij maakte zich vooral verdienstelijk als
penningmeester van ons land, maar op het nieuwe linkse elan blijft het wachten.
Ook van Woltgens zijn weinig initiatieven gekomen die de PvdA inhoudelijk moeten
vernieuwen. Of het moet zijn juist verschenen boekje De lof van de politiek
zijn, maar dit wordt nu juist gekenmerkt door de 'oude vormen en gedachten'.
In de PvdA wordt natuurlijk wel gediscussieerd, maar daarbij valt vooral het
gebrek aan evenwicht en coordinatie op. Het is bij de PvdA hollen of stilstaan.
Voorbeelden zijn de recente discussies over de illegalen en de steunfraude.
Jarenlang leken deze onderwerpen taboe in de PvdA. Nu er eindelijk over wordt
gesproken, lijkt geen uitspraak meer hard genoeg voor een deel van de PvdA.
Vervolgens moeten dan weer allerlei terugtrekkende bewegingen worden gemaakt.
Met name in de discussie over de illegalen werden de emoties hoog
opgezweept. De harde uitspraken van Rottenberg en staatssecretaris Kosto van
justitie vervreemdden een deel van de achterban nog verder van de PvdA.
Bovendien kreeg de hele kwestie een bedenkelijke kant, toen in de discussie het
onderscheid tussen asielzoekers, illegalen en criminelen niet altijd duidelijk
werd gemaakt.
Op het partijkantoor in Amsterdam kwam de zoveelste stroom opzeggingen
binnen.
Erger nog voor een regeringspartij is, dat de PvdA-bewindslieden en de
PvdA-fractie er nauwelijks in slagen aansprekende successen te boeken. De
identificatieplicht, het planSimons, de milieuheffingen van minister Alders en
het loslaten van de koppeling zijn slechts een greep uit de reeks van
nederlagen.
CDA-achterban
Een herkansing biedt misschien de WAO-kwestie, die begin volgend jaar
opnieuw tot politiek leven komt. De CDA-fractie staat immers alleen met haar eis
ook de bestaande gevallen in de WAO aan te pakken. Zelfs de CDA-achterban eiste
op de laatste bijeenkomst van deze partij dat de bestaande gevallen worden
ontzien. Het is echter de vraag of de PvdA-fractie deze keer wel in staat is de
kansen te benutten.
De groeiende onvrede van de achterban over de slappe-knieen-strategie richt
zich vandaag op de kwestie van de ontwikkelingssamenwerking. Er zullen harde
woorden over vallen, aangezien voor velen de bezuinigingsgrens is bereikt.
Partijleider Kok wordt het niet in dank afgenomen dat hij de bij het kader
populaire Jan Pronk de afgelopen jaren liet snijden in de hulp aan de
allerarmsten in de wereld.
De kamerfractie is intussen lamgeslagen. Er komt nauwelijks een initiatief
meer uit, alle aandacht en energie is gericht op de verdediging. De indolentie
van Woltgens steekt schril af bij de dadendrang van zijn CDA-collega Brinkman,
die de coalitie blijft bestoken met plannen en eisenpakketten. Woltgens laat
zich graag voorstaan op de baaierd van rust die hij om zich heen creeert, maar
het is wel de rust van een begraafplaats.
De Partij van de Arbeid heeft blijkens de laatste opiniepeilingen een nieuw
dieptepunt bereikt in de kiezersgunst. De cijfers zijn mogelijk van invloed op
het PvdAcongres dat vandaag in Amsterdam wordt gehouden. Kritiek op het optreden
van het tandem-Rottenberg/Vreeman valt al te beluisteren bij de achterban. Maar
volgens politiek redacteur Michiel Zonneveld is het niet terecht het
voorzittersduo als de hoofdschuldigen voor de malaise in de PvdA aan te wijzen.
Felix Rottenberg FOTO ADRIE MOUTHAAN
Politieke partijen ; Politiek en Staat ; Binnenlandse Politiek
6 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
November 5, 1992
: 648 words
Kosto: vluchteling ziet beleid verkeerd
ELSBETH KEGGE; MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Staatssecretaris Kosto van justitie wil specifieke maatregelen
nemen om de stroom vluchtelingen uit Somalie naar ons land te beperken. " In
oktober zijn er 775 Somaliers geweest die een asielverzoek hebben gedaan. Als de
Nederlandse samenleving aan Somaliers denkt, dan denkt ze aan die vreselijke
hongerbeelden. Maar dit zijn geen slachtoffers van de honger. Vaak zijn het goed
doorvoede, goed geklede Somaliers die uit landen als Italie, Duitsland en zelfs
Canada komen," aldus Kosto.
" Die mensen hebben een verkeerd beeld van het Nederlandse
vreemdelingenbeleid. Justitie is bezig met het inhalen van achterstanden met
asielzoekers. Een aantal van de Somaliers die hier al drie jaar zitten hebben
daardoor onlangs een verblijfsvergunning gekregen. In het buitenland is toen
onder Somaliers het verhaal rondgegaan dat als je maar naar Nederland kwam je
een legale status zou krijgen."
Het kabinet vreest dat de hardere aanpak van de illegalenproblematiek in
Europa leidt tot een toenemende stroom naar Nederland. Kosto is vooral bevreesd
voor de gevolgen van een strenger beleid in Duitsland.
" Tot nu toe was er altijd een buffer rond Nederland: Duitsland voor een
stroom uit Oost-Europa en Frankrijk en Belgie voor de Noordafrikaanse stroom. Je
kunt wel nagaan wat er gebeurt als bijvoorbeeld de Roemenen Duitsland niet meer
in komen. De eerste Roemenen die in Duitsland met uitzetting bedreigd worden,
zijn nu al in Nederland gesignaleerd. Ze melden zich aan als Joegoslaven en
proberen op die manier gebruik te maken van de ontheemdenregeling die speciaal
voor de voormalige Joegoslaven is gemaakt. Ik laat dat nu onderzoeken."
Kosto heeft scherpe kritiek op de Amsterdamse hoofdcommissaris van politie
E. Nordholt. Diens uitspraak dat er prioriteit gegeven moet worden aan het
uitzetten van criminele illegalen is een 'vrijbrief' voor niet-crimineel actieve
illegalen, aldus Kosto. " Dat signaal wordt in het buitenland gehoord. Mensen
denken: 'Als ik maar niet gepakt wordt voor criminele feiten, kan ik rustig naar
Nederland komen, zonder kans op uitzetting'."
Hij ontkent dat hij een conflict heeft met de Amsterdamse burgemeester Van
Thijn. " Voor zover ik een conflict heb, is dat met Nordholt. Ik heb met hem een
paar keer contact gehad, maar Nordholt blijft het verkeerde signaal afgeven.
Nordholt praat graag. Hij is gewoon politiek bezig. Ik vind dat hij dat in zijn
functie niet kan doen."
De staatssecretaris wil dat de Amsterdamse hoofdcommissaris meer werk maakt
van de aanpak van de naaiateliers in Amsterdam die gebruik maken van illegalen.
" In Amsterdam dreigt de bonafide confectie in hoge mate in de problemen te
komen door bedrijfjes waar illegalen werken. Uit mijn gegevens blijkt dat er
drie jaar geleden drieduizend illegalen in Amsterdamse naaiateliers werkten en
nu achtduizend. Waarom zou het wel mogelijk zijn de illegale arbeid in het
Westland aan te pakken en niet in Amsterdam?"
Volgens Kosto neemt de bereidheid binnen de PvdA toe om harde maatregelen te
nemen tegen illegalen. " Van PvdA-leider Kok, fractievoorzitter Woltgens en
partijvoorzitter Rottenberg krijg ik nu veel steun." Maar hij wil niet te boek
komen te staan als een illegalen-hater. " Ik zeg niet dat ik die mensen niet
begrijp. In hun situatie zou ik ook proberen hier te komen. Maar het is ook mijn
sociaal-democratische opvatting dat je niets oplost door de mensen hier te
halen."
De oplossing is een ontmoedigingsbeleid, waaruit moet blijken dat Nederland
geen luilekkerland is. Kosto benadrukt dat hij pas in laatste instantie mensen
door de politie wil laten uitzetten.
" Ik moet volhouden dat illegalen in Nederland niet kunnen blijven, dat is
een principiele stelling. Ik kan ze niet persoonlijk over de grens zetten, daar
is de politie voor."
Vluchtelingen ; Migratie ; Minderheden ; Illegalen ; Maatschappij ;
Bevolking
7 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
November 4, 1992
: 540 words
Kosto: Nordholt geeft fout signaal
ELSBETH KEGGE; MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Staatssecretaris Kosto van justitie heeft scherpe kritiek op de
Amsterdamse politiecommissaris Nordholt. Zijn uitspraak dat prioriteit moet
worden gegeven aan het uitzetten van criminele illegalen is een 'vrijbrief' voor
niet-crimineel actieve illegalen, aldus Kosto vanmorgen.
" Dat signaal wordt in het buitenland gehoord. Die denken: 'Als ik maar niet
wordt gepakt voor criminele feiten, kan ik rustig naar Nederland komen, zonder
kans op uitzetting'."
De staatssecretaris ontkent dat hij een conflict heeft met de Amsterdamse
burgemeester Van Thijn. " Ik heb Van Thijn gisteren nog gebeld. Voor zover ik
een conflict heb is dat met Nordholt. Ik heb met hem een paar keer contact
gehad, maar Nordholt blijft het verkeerde signaal afgeven. Kijk, Nordholt praat
graag. Hij is gewoon politiek bezig. Ik vind dat hij dat in zijn functie niet
kan doen." .
De staatssecretaris wil speciale maatregelen invoeren om de stroom
vluchtelingen uit Somalie naar ons land te beperken.
" In oktober zijn er 775 Somaliers geweest die een asielverzoek hebben
gedaan. Dat zijn geen slachtoffers van de honger. Vaak zijn het goed doorvoede,
goed geklede mensen die uit landen als Italie komen. Die mensen hebben een
verkeerd beeld van het Nederlandse vreemdelingenbeleid. Justitie is bezig met
het inhalen van achterstanden en een aantal van de Somaliers die hier al drie
jaar zitten heeft een verblijfsvergunning gekregen. In het buitenland is toen
onder Somaliers het verhaal rondgegaan dat als je hier komt je een legale status
zou krijgen."
Kosto zegt vooral bevreesd te zijn dat vreemdelingen het idee krijgen dat
Nederland een toleranter beleid voert ten opzichte van vreemdelingen dan andere
landen. Gevraagd naar concrete maatregelen zegt hij: " We hebben ook speciale
maatregelen genomen na de komst van Russische asielzoekers en Vietnamezen. De
negatieve publiciteit viel aan een kant wel gunstig uit. Want daardoor werd een
signaal gegeven dat je in Nederland niet zomaar asiel kunt krijgen."
Kosto wil ook dat de Amsterdamse hoofdcommissaris meer werk maakt van de
aanpak van de naaiateliers in Amsterdam die gebruik maken van illegalen. " Er
werken nu 7000 illegalen in die ateliers. Waarom zou het wel mogelijk zijn om de
illegale arbeid in het Westland aan te pakken?"
Het kabinet vreest dat de hardere aanpak van de illegalenproblematiek in
Europa leidt tot een toenemende stroom naar Nederland. Kosto is vooral bevreesd
voor de gevolgen van een strenger beleid in Duitsland. " Tot nu toe was er
altijd een buffer om Nederland. Je kunt nagaan wat er gebeurt als bij voorbeeld
Roemenen Duitsland niet meer in komen."
Kosto: " Ik moet volhouden dat illegalen niet in Nederland kunnen blijven,
dat is een principiele stelling. Ik kan ze niet persoonlijk over de grens
zetten, daar is de politie voor. Nou zegt de politie in Amsterdam - en dat kan
ik billijken -: 'Ja, maar we stellen onze prioriteiten. We pakken eerst de
mensen die zich crimineel gedragen." Dat is nogal logisch, dan sla je twee
vliegen in een klap. Maar wat ik niet kan hebben is dat vervolgens de suggestie
blijft hangen dat het daar bij blijft."
Minderheden ; Illegalen ; Vluchtelingen ; Maatschappij ; Bevolking ;
Migratie
8 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 31, 1992
: 4036 words
'Er is toch wel wat veel wierook rondom deze functionaris'
MARCEL VAN LINGEN
'Een hele goede morgen, U spreekt met Van Agt."
De ambassadeur van de Europese Commissie te Washington, mr Andreas van Agt,
heeft het op vrijdagochtend 23 oktober om vijf over negen 'vreselijk druk met
die Gattbesprekingen'. Maar hij is een en al oor om te vernemen hoe het
minister-president Lubbers vergaat.
Jazeker, hij weet donders goed dat de 'tiende verjaardag' van de 'grote
leider' nakende is. Van Agt, wiens relatie met premier Lubbers ('een koene
keeper') al bijna twee decennia uitermate stroef verloopt, polst die ochtend in
filosoferende zin of de personen die inzicht wilden geven over het tienjarig
premierschap van drs R.F.M Lubbers 'slechts in positieve zin' over hem spreken.
" Want," zo voegt hij daar bereidwillig koutend aan toe, " er is toch wel wat
veel wierook rondom deze functionaris."
Omdat 'elk woord zeer nauw luistert in deze affaire' is de ambassadeur en
voorganger van Lubbers slechts bereid schriftelijk enkele vragen te
beantwoorden.
Zijn reactie resulteert in een zuigende doodskus.
" Het is mij volstrekt onmogelijk die vragen punt voor punt te beantwoorden,
" zo laat Van Agt na een paar dagen bedenktijd weten. " Ik heb daar de tijd niet
voor en bovendien is een aantal vragen zo delicaat dat ik er liever helemaal
over zwijg."
Hij heeft echter wel een 'statement' meegezonden:
" Zelfs onder het gunstigst denkbare gesternte kan in ons vaderland geen
sterveling gedurende een vol decennium premier blijven dan uit kracht van
kwaliteiten die vierentwintig karaats zijn. Ruud Lubbers heeft die talenten en
hij stelt ze met allure ten toon. Wanneer een sprankelende intelligentie zich
paart aan tomeloze energie, wanneer een nimmer versagende ambitie huist in een
imponerende persoonlijkheid, wanneer bruisende creativiteit wordt ingetoomd door
het instinct voor wat feitelijk maakbaar is, dan zijn inderdaad alle condities
daar voor een prominente plaats in de parlementaire geschiedenis. Ruud zal een
ereplaats in de galerij krijgen en die komt hem toe."
Afgrond
Van Agts 'statement', tien jaar nadat de Rotterdamse econoom Lubbers het
stokje van hem overnam, geeft haarfijn aan welke aardverschuiving er in de
Nederlandse politiek heeft plaatsgegrepen sinds op 4 november 1982 een einde
kwam aan de jarenlange politiek van polarisatie tussen het CDA en de PvdA en
tussen CDA-prominenten onderling.
Aan het eind van de jaren zeventig werd de Nederlandse politiek beheerst
door mensen die als boegbeeld dienden voor de verschillende partijen. De stug
doorwerkende Den Uyl, die geen tijd had voor een goede maaltijd en met gebalde
vuist opkwam voor de rechten van de verdrukten, de flamboyante Van Agt, die wel
eens een uur niks deed en vooral tijd stak in het jennen van Den Uyl en het
appaiseren van zijn grote strijdmakker Wiegel van de VVD. Regeren was toch ook
een beetje show, vrinden, zo straalden Van Agt en Wiegel uit. Iets voor die
periode, aan het begin van de jaren zeventig, dook de econoom drs R. Lubbers op
in politiek Den Haag.
Op 27 april 1973 werd de toen nog volstrekt onbekende Lubbers door de
kabinetsformateurs Ruppert en Burger gevraagd minister van economische zaken te
worden. De toen drieendertigjarige Rudolphus Fransiscus Maria Lubbers, zoon van
de directeur van de firma Hollandia Kloos, ging akkoord en trof in het kabinet
mr A.M. van Agt aan, minister van justitie en later, vanaf 1977,
minister-president.
De afgrond die er in bestuurlijke stijl gaapt tussen Van Agt en Lubbers werd
snel duidelijk. De jeugdige Lubbers gooide met deuren tijdens het kabinetsberaad
als hij zijn zin niet kreeg, terwijl Van Agt er bij wijze van spreken nog eens
het glas hief. Het was de voortdurende botsing van een CDA-leider die met enige
genoegdoening om zich heen keek en het aanstormende talent dat zich groen en
geel ergerde aan de gemakzucht waarmee Van Agt zich in de politiek bewoog. In
1977 barste de bom.
Oud-minister prof. mr W. De Gaay-Fortman was er bij.
" In 1977 hadden Ruud Lubbers en ik veel contact. Van Agt wilde Lubbers nota
bene als minister zonder portefeuille op ontwikkelingssamenwerking zetten. Ik
was het volstrekt met Lubbers eens dat dit een minderwaardige post in het
kabinet was in vergelijking met zijn vorige baan, minister van economische
zaken. Als minister zonder portefeuille heb je geen sterke positie. Lubbers was
dolgraag minister van financien geworden. Ik zei: 'Het is toch niks voor jou om
op een departement te zitten waar je de baas niet over bent?' Dat was toch echt
beneden zijn stand, hoor."
" PvdA-leider Den Uyl was verbaasd dat Van Agt werkelijk geen poot voor
Lubbers uitstak. Maar hij kon zich daar natuurlijk ook weer niet te sterk voor
maken. Want het aanblijven van Lubbers betekende dan wel dat er dan een
PvdA-minister minder zou komen. Het was allemaal heel zuur voor Lubbers."
Een hernieuwd ministersschap zat er voor Lubbers dus niet in en op dat
moment besloot hij dan maar - voor het eerst in zijn leven - naar de
Kamerbankjes te gaan. Kwaad op Van Agt en een beetje boos op de politiek in het
algemeen.
Het had maar een haar gescheeld of de politieke carriere van Lubbers was
daar in het zand blijven steken. De ondernemer Lubbers was niet naar Den Haag
gekomen om maar een beetje als Kamerlid zijn werk te doen.
Het huidige CDA-Kamerlid Aarts ontmoette hem in de roerige CDA-fractie.
Lubbers stak daar niet onder stoelen of banken dat hij teleurgesteld was over de
houding van Van Agt en leek vastbesloten om terug te komen.
" Maar er was helaas geen zware functie voor hem," aldus Aarts. " Daarom
werd het sociaal-economisch en financieel blok in de fractie uitgevonden,
waarvan hij voorzitter werd. Daarvoor had hij zijn draai niet in de fractie. Ik
vraag me af wat er met hem gebeurd was als Aantjes fractievoorzitter was
gebleven. Ik denk dat hij dan terug was gegaan naar het bedrijfsleven. Hij was
uit de fractie gestapt als hij geen fractievoorzitter was geworden." De
Gaay-Fortman deelt die mening.
Lubbers had het moeilijk als fractievoorzitter. Hij had te maken met de
'loyalisten', zoals Stef Dijkman en Jan-Nico Scholten, die gezien de smalle
basis waarop het kabinet steunde de oppositie aan een meerderheid konden helpen.
En premier Van Agt? Die ergerde zich aan fractievoorzitter Lubbers en ging
voornamelijk zijn eigen weg. Vice-premier Wiegel was een grotere 'amice' dan
Lubbers ooit zou worden.
De opmars van Lubbers kwam tien jaar geleden toch nog onverwacht tot stand.
Bij de verkiezingen op 8 september 1982 was Van Agt nog lijsttrekker. Maar
binnen de top van het CDA ging men er al niet meer van uit dat er nog een nieuw
kabinet zou komen met Van Agt als premier. Terwijl de formatie in volle gang
was, had Van Agt al aan zijn vertrouweling Jan de Koning gevraagd om zijn
opvolger te worden.
Maar zonder dat Van Agt het wist, belegden de ambitieuze Lubbers en de
bedaagde De Koning echter een korte bijeenkomst. Besloten werd dat niet Jan de
Koning, maar Ruud Lubbers de toekomstige premier moest worden. Van Agt werd
afgeserveerd en de korte bijeenkomst van Lubbers en De Koning legde de basis
voor een hechte samenwerking die twee kabinetten stand zou houden.
Lubbers klopte met grote voortvarendheid het stof van het pluche van zijn
voorganger en toog aan het werk. Hand in hand met gretige VVD-ministers werd
orde op zaken gesteld. De economie verkeerde in groot verval, elk jaar kwamen er
150.000 werklozen bij, de staatsschuld was torenhoog gestegen. Kortom, het werd
tijd voor een 'no nonsense'-aanpak.
De sanering eiste haar tol. Wat geen ander had gedurfd, waagde Lubbers wel:
de uitkeringen werden verlaagd. Het gevolg was grote sociale onrust,
FNV-voorzitter Kok werd zijn grote tegenspeler. Het kabinet kreeg het predikaat
asociaal.
De mythevorming rondom 'Ruud Shock' kreeg in die tijd vorm.
Oud-staatssecretaris van volkshuisvesting Brokx, die in opdracht van de
toenmalige CDAfractievoorzitter De Vries het veld moest ruimen en noodgedwongen
burgemeester van Tilburg werd, is er nuchter over.
" Zijn dossierkennis is, dat weet iedereen, ongekend. Bovendien is hij zeer
ontvankelijk. Hij is inderdaad bereid om met mensen te praten, mee te denken.
Hij hangt dan ineens aan de telefoon. Hij ziet daarbij snel zaken aankomen. In
tegenstelling tot Van Agt - die wachtte af tot de zaken op hem afkwamen. Die
deed wel eens een uur niks en trok dan eens 'n paar conclusies. Je moet er
natuurlijk tegen kunnen dat iemand al in een vroeg stadium over je schouders
meekijkt en meedenkt. Ik kon dat wel, sommigen niet," zegt Brokx.
Ritselaar
En er viel soms ook nog wel wat te regelen met Lubbers, ook al had Van Agt
de naam van de ritselaar.
Brokx legt uit hoe dat verliep, nadat hij vanwege de parlementaire
bouwenquete het veld had moeten ruimen. " Binnen zijn mogelijkheden en
verantwoordelijkheden heeft Lubbers me daarna geholpen. Hij heeft me tot de
laatste snik toe verdedigd. (...) Hij heeft me tenslotte aan een mooie baan
geholpen. Nadat het burgemeesterschap van Eindhoven niet mocht omdat er anders
grote ruzie met de PvdA zou ontstaan, werd het Tilburg. Ik ben in een vroeg
stadium naar Lubbers gestapt en heb hem gezegd dat ik dat wilde. Maar dat ik dan
geen gelazer wilde met de vertrouwenscommissie."
De dossierkennis van Lubbers, de strijd die hij aanging met de tegenstanders
van bezuinigingen, de manier waarop hij de discussies naar zijn hand zette en de
wijze waarop hij zich ongevraagd begon te bemoeien met portefeuilles van andere
ministers, werd vanaf 1982 door zijn vrienden geroemd, maar gehaat door zijn
politieke tegenstanders. Lubbers transformeerde het kabinet tot een
besluitenfabriek. De gezellige vriendenclub van voorheen was niet meer. Lubbers
maakte naam door zijn strakke agenda, de besluitvorming in adembenemend tempo en
zijn bijna maniakale dossierkennis.
Warme aandacht, eventueel bij een goed glas, zat er voor de
collega-ministers niet meer in. Schraalhans werd keukenmeester. De huidige
minister van sociale zaken, de CDA-er De Vries, heeft daar wel een verklaring
voor.
" Snelle sociale contacten, daar heeft hij echt grote vaardigheid in. Dat
gaat heel prima. Alleen als het meer de diepte in gaat, dan worden zijn zwakke
kanten misschien wat meer merkbaar. Dat vermijdt 'ie dan dus ook. Met menselijke
contacten kan hij niet zo goed omgaan als met problemen. Ik denk dat hij dat af
en toe best vervelend vindt. Ik denk zelfs dat 'ie daar wel eens een beetje mee
tobt."
" Hij kijkt bij elke bewindsman over de schouder mee. Hij denkt mee. Hij
weet tot in detail waar elke minister of staatssecretaris mee bezig is - en
meestal nog meer," zegt een ambtenaar van Lubbers' departement. Tot ergernis van
wat meer op gezelligheid ingestelde VVD-ministers in de eerste twee kabinetten
onder Lubbers, leek er geen tijd meer voor luim.
De eerste minister krijgt er nog altijd niet genoeg van zijn
collega-kabinetsleden te bestoken met ideeen, zijn ambtenaren als een soort
commandotroepen uit te zenden naar andere ministeries en als een bok op de
haverkist de ministerraad te leiden: met een broodje in de rechterhand en een
dossier in de linker. Wie te laat komt tijdens het overleg, even niet oplet of
weemoedig naar buiten tuurt, mist de boot.
Aarts: " Hij gaat vreselijk in zijn werk op. Ik vraag me wel eens af of hij
nog wel een ander leven kan leiden. Hij zoekt toch echt veel te weinig
ontspanning. Eten bijvoorbeeld, dat interesseert hem hoegenaamd niet. Een
werkdiner is voor hem wat het is: alleen werken. Als je dan na afloop vraagt wat
hij gegeten heeft, dan weet hij dat niet meer." .. Dat is schrokken en schrapen.
Soms is hij al klaar als de andere het eten nog opgediend moeten krijgen. Een
gezellig etentje is er met hem niet bij."
Lubbers' succes was vooral in de beginfase te danken aan de Tweede Kamer,
die toestond dat hij het parlement de wapens uit handen sloeg. Dat gold in het
bijzonder voor zijn eigen CDA-fractie. Moegebeukt door jarenlange interne
verdeeldheid, wenste de fractie in die jaren een lijn te trekken en heeft in de
Kamer sinds 1982 daarom maar een enkele keer gegromd.
Om de noodzakelijke sanering niet vast te laten lopen, bracht Lubbers de rol
van het parlement nog verder terug. Nog nooit in de parlementaire geschiedenis
hebben zo veel Kamerleden, fractievoorzitters en andere gasten het 'Torentje'
van de minister-president bezocht. Het werkte, want het feit dat menig Kamerlid
door Lubbers werd genood 'even te komen praten', leidde steeds vaker tot een
voorgekookt fractiestandpunt.
Het haalbare
Lubbers is met die werkwijze uiterst succesvol gebleken, maar heeft ook
onvrede veroorzaakt. De tot in het detail uitgewerkte beinvloeding leidde tot
opportunisme en smoorde het politieke debat, zo wordt gezegd.
Brokx is daar milder over. " Natuurlijk is Lubbers een politieke
opportunist. Maar wie is dat niet in dit vak? Hij moet rekening houden met het
haalbare en voortdurend zoeken naar meerderheden. En daar is hij nu eenmaal heel
goed in. Hij kan als geen ander het draagvlak inschatten. Dat doet 'ie nu al
tien jaar, fantastisch. Dus als je hem een opportunist noemt, dan is dat een
positieve kwalificatie."
FNV-voorzitter Stekelenburg reageert er eveneens nuchter op. " Hij gebruikt
mensen. Dat bedoel ik niet negatief. Hij weet goed welke mensen hij op welk
moment moet inschakelen."
Het huidige CDA-Kamerlid Hillen was enige tijd de woordvoerder van
CDA-minister Ruding van financien en maakte het toen ook al veelvuldig mee dat
Lubbers zich met vele details bemoeide en desnoods zijn eigen minister van
financien liet vallen. Hillen, maar ook zijn toenmalige baas Ruding, werden er
niet echt vrolijk van. " Van stond af aan is hij bezig geweest met het verwerven
van brede steun. Zelfs zo zeer, dat ik me nu nog soms afvraag of de consensus
bij hem nu doel of middel is. Hij monopoliseert het beleid. Elk verzet wordt op
die manier de wind uit de zeilen genomen. Iedereen die nog kritiek heeft,
plaatst zichzelf buiten spel," zegt Hillen.
De voorzitter van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV), Mient-Jan Faber,
werd aan het begin van de jaren tachtig vermalen in dit offensief van
pragmatisme. Ten tijde van de hooglopende discussie over de kruisraketten,
vervormde Lubbers dit maatschappelijk probleem volgens Faber tot een wiskundig
en pragmatisch vraagstuk.
" Het debat over de kruisraketten was typisch zo'n voorbeeld hoe hij die
spanning er uit wist te halen. Lubbers deed dat subliem. Puur objectief
beschouwd heb ik daar grote bewondering voor. Datgene waar het om ging, een heel
wezenlijk probleem met veel diepgang, dat de mensen beroerde, wist Lubbers te
elimineren. Het werd een rekenprobleem. Aanvankelijk dacht ik: hoe durf je! Al
die vragen over de toekomst werden omgetoverd tot getalletjes. En het werd weer
rustig. Hij moest proberen het kabinet overeind te houden. Wat er uiteindelijk
uit de bus kwam, was een typische Lubbers-oplossing. (Het aantal te plaatsen
kruisraketten werd afhankelijk gemaakt van het totale aantal in de Sovjet-Unie -
MvL). Alle partijen kregen van de hoofdmeester een koekje in de hand gedrukt.
Het werd dan wel ingepakt in woorden, maar dat was uitsluitend lucht."
Dat Lubbers het waagde om de massademonsratie tegen kernwapens toe te
spreken, terwijl iedereen hem in de Haagse Houtrusthallen de rug toekeerde, werd
en wordt nog steeds als een daad van grote betrokkenheid beschouwd.
Het is mede op basis van die virtuoze eigenschappen dat de tien jaar van het
premierschap van Lubbers de geschiedenis ingaan als een periode van grote
daadkracht, bestuurlijke zekerheid en politieke consensus. " En die
kwalificaties mag hij wat mij betreft in zijn zak steken," zegt Brokx.
Een fenomeen
Ook een andere ex-staatssecretaris die in het tweede kabinet-Lubbers het
veld moest ruimen, Rene van der Linden, gaat niet moeizaam om met een aantal
loftuitingen en voorspelt Lubbers nog een glanzende carriere buiten Nederland. "
Het is een fenomeen in de politiek. Hij verkeert als geen ander in de positie om
internationaal een stevige rol te spelen. Dat kan, gezien zijn sterke
binnenlandse positie. Dat kunnen weinig mensen hem nadoen."
Tot het eind van de jaren tachtig en tot aan het aantreden van het derde
kabinet-Lubbers werden door CDA-politici slechts fluisterend wat minder fraaie
kwalificaties geuit over hun leider. Kritiek op hem wordt slechts mondjesmaat
verstrekt, met de nadrukkelijke mededeling dat die toch echt niet voor
publikatie is. " Ik moet nog wel vaker naar het Torentje, begrijp je," zegt een
CDA-Kamerlid.
De enige smet die Lubbers duidelijk zichtbaar aankleeft is de voortdurende
botsing tussen zijn belangen als mede-eigenaar van het familiebedrijf en zijn
functioneren in de politiek. Hoewel die zakelijke belangen zijn ondergebracht in
een stichting, die door derden wordt beheerd, doken van tijd tot tiid geruchten
op dat Lubbers niet in staat bleek zijn zakelijke interesses helemaal van de
politiek te scheiden.
Nu Lubbers openlijk het einde van zijn loopbaan in de binnenlandse politiek
heeft aangekondigd door CDA-fractievoorzitter Brinkman als zijn opvolger aan te
wijzen, is er een verschuiving merkbaar. Er komt meer ruimte voor kritiek en de
glans van de 'consensuspremier' wordt langzaam maar zeker doffer. Het
voortdurende gezoek naar een oplossing tot achter de komma begint aan kracht te
verliezen.
Hillen bijvoorbeeld: " De vraag is of mensen met een sterke ambitie het
makkelijk vinden om te verkeren met mensen die hen dwarsbomen. Lubbers behoort
tot degenen die dat niet prettig vinden. Zijn hele habitus als ministerpresident
is dat hij wijzigingen in zijn beleid niet op prijs stelt. Hij werd indertijd
verwelkomd als degene die de dialoog meer inhoud zou geven. Feitelijk is het zo
dat er wel veel gesproken wordt, maar dat Ruud zijn zin krijgt. Zowel de
journalistiek als de politiek hebben Ruud in de eerste jaren van zijn
premierschap heilig verklaard. Een aantal jaren was hij onkwetsbaar. Pas later
is er kritiek losgekomen. Het kan zijn dat er in het CDA nu meer speelruimte is.
Maar de vraag is of Lubbers die echt zal toestaan. Tot nu vertoont hij die
neiging niet. Er mag vrijmoedig kritiek worden geleverd. Maar het is wel zo dat
het CDA wikt, maar Ruud beschikt. Ik denk dat Brinkman de tijd afwacht en zich
voorbereidt. Hij heeft geen behoefte aan een clash, want ruzie in de tent is
altijd slecht."
De voorzitter van de Eerste Kamerfractie van het CDA, de Zeeuwse senator
Kaland, die als een van de weinige CDA'ers openlijk de handschoen tegen Lubbers
heeft durven opnemen, heeft ook bedenkingen bij die voortdurende regelzucht van
Lubbers.
" Alles van tevoren regelen met de coalitiepartner betekent de dood in de
pot voor de democratie en het parlementaire leven. Maar daar is overigens
Lubbers niet alleen verantwoordelijk voor. Mensen die daaraan meewerken, zetten
zichzelf buiten spel. Maar je moet ook het dualisme weer niet als een
gezelschapsspel bedrijven, zoals in Italie, waar kabinetswisselingen om de paar
maanden plaatsgrijpen. Lubbers wil nuchter en zakelijk besturen en daar past
deze werkwijze in. Het vergroot de bestuurskracht, maar mijn inziens schaadt het
de democratie."
De laatste paar maanden, eigenlijk vanaf het moment dat premier Lubbers
Brinkman als zijn opvolger aanwees, duikt er ook anderszins kritiek op.
Samengevat komt die er op neer dat de minister-president zo druk bezig is zijn
schaapjes dezelfde richting uit te sturen, dat hij als gevolg daarvan
ideologisch niet veel van zich heeft laten zien de afgelopen tien jaar. Het is
waar dat hij minder opvalt bij het vaststellen van de ideologische lijn van het
CDA. Met Lubbers valt altijd zaken te doen, zelfs over zaken die voor het CDA
heilig zijn, zoals euthanasie.
Missionaris
Kaland heeft er wel een verklaring voor. " Een aantal ontwikkelingen in de
samenleving vraagt nu eenmaal om een meer zakelijke dan ideologische benadering.
Of een probleem nu linksom of rechtsom wordt opgelost, maakt dan niet zo veel
uit. Het risico is wel dat de politiek een grote eenheidsworst wordt.
Uitgangspunten achter het beleid worden daardoor verdoezeld. Maar iemand die
sterk vasthoudt aan zijn principes, is geen bruggenbouwer."
En ach, de senator uit Zoutelande maakt zich er ook niet zo druk over. Het
is tenslotte zo als het is: " De geestdrift van de missionaris of de
televisiedominee past nu eenmaal niet bij hem."
FNV-voorzitter Stekelenburg is er van overtuigd dat dit vermeende gebrek aan
ideologisch stuurmansschap Lubbers dwars zit. " Het is en blijft een ontzettende
pragmaticus. En hij kan er slecht tegen als dat gezegd wordt. Hij wil graag iets
van een ideologische basis suggereren."
Ex-staatssecretaris Van der Linden is nu ook zo ver, dat hij vraagtekens zet
bij de ideologische bevlogenheid van Lubbers. " Het almaar willen sluiten van
een compromis zit een beetje in de persoon gebakken. Hij speelt een discussie
het liefst down. Dat heeft als voordeel dat je politieke stabiliteit krijgt,
maar het nadeel is een duidelijke vervlakking van de politiek. De 'no nonsense
'-aanpak was lange tijd hard nodig, maar aan zo'n cyclus moet ook maar eens een
keer een eind komen. En die cylus is dus al ruimschoots voorbij. Je moet niet
alles onder de kap van het compromis brengen, want dan valt engagement en
duidelijkheid weg. En dat is geen goede zaak voor de herkenbaarheid van de
politiek."
Het opmerkelijke is echter dat er juist vanuit de PvdA meer waardering lijkt
te komen voor de ideologische opvattingen van de CDA-voorman. PvdA-minister
Pronk van ontwikkelingssamenwerking, die deze post in tegenstelling tot Lubbers
in 1977 niet te min vindt, ziet in Lubbers wel degelijk een ideoloog. "
Eigenlijk kun je zeggen dat Lubbers als katholiek politicus dichter stond bij de
Anti-Revolutionaire Partij. Hij heeft een levensovertuiging die veel bewuster in
zijn politiek doorklinkt dan we vroeger van een KVPpoliticus gewend waren.
Daarom klikte het ook goed met Den Uyl. Die zei altijd: 'Er zijn maar drie echte
partijen: de PvdA, de ARP en de CPN'. Alleen die drie partijen werkten op basis
van een wereldbeschouwing."
In wezen heeft Lubbers, ondanks het vermeende gebrek aan ideologische
lading, de Nederlandse samenleving in tien jaar premierschap precies gegeven
waar zij behoefte aan had: iemand die zei dat de handen maar eens uit de mouwen
gestoken moesten worden, dat de koek eens op raakt en dat gewoon doen al gek
genoeg is.
Lubbers' aankondiging dat hij het Haagse gaat verlaten, heeft hem voor het
eerst echt kwetsbaar gemaakt. Nu pas komt het wegglippende elan naar voren, de
ergernissen over zijn voortdurende gegoochel met dossiers, het over de schouders
kijken, het alleen maar op zoek zijn naar compromissen, zijn tanende macht, zijn
eenzaamheid.
Dat zijn vroegere opponent, thans zetelend aan de overzijde van de Oceaan,
hem op zijn 'tiende verjaardag' beticht van een 'imponerende persoonlijkheid',
een 'sprankelende intelligentie' en hem prijst om zijn 'bruisende creativiteit',
'nimmer versagende ambitie' en 'instinct voor wat feitelijk maakbaar is', laat
Lubbers waarschijnlijk koud. Ondanks het feit dat hij zegt zich 'heel slecht' te
voelen 'bij al die verheerlijking', zal hij er ook in dit specifieke geval
uitermate pragmatisch mee weten om te gaan.
Met medewerking van Madelon Kranenburg, Bart van Leeuwen, Henk Schutten, Jan
van der Ven en Michiel Zonneveld.
Woensdag is het tien jaar geleden dat Ruud Lubbers zijn eerste kabinet
presenteerde. Hij is inmiddels toe aan zijn derde en naar eigen zeggen laatste
ambtstermijn. Lof wordt hem nog steeds in ruime mate toegezwaaid, maar nu hij
heeft laten weten dat zijn politiek einde nadert, duiken ook minder positieve
kwalificaties op. Een overzicht van tien jaar politiek ondernemerschap.
FOTO WUBBO DE JONG / HET PAROOL Tijdens een interview in 1989 FOTO WUBBO DE
JONG / HET PAROOL 1987:op de CDA-partijraad naast Van Agt FOTO ANEFO 1986:
fractievergadering van het CDA FOTO MICHIEL SABLEROLLE 1984: Algemene
Beschouwingen FOTO MICHIEL SABLEROLLE 1983: naast Van Aardenne en Korthals Altes
in de Eerste Kamer FOTO DIJKSTRA Oktober 1983: Lubbers in het nauw voor het
SER-gebouw FOTO ANEFO
9 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 29, 1992
: 309 words
PvdA-top stelt zelf kandidatenlijst op
MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Het bestuur van de Partij van de Arbeid wil zelf toch de gehele
kandidatenlijst voor de Tweede Kamer samenstellen. Het PvdA-congres bepaalde in
maart nog dat de gewesten van de partij een belangrijke stem in het kapittel
zouden krijgen. De partijtop is echter van plan die invloed tijdens het komende
congres, op 12 december, ongedaan te maken.
Vooral het voorzittersduo Rottenberg en Vreeman zou op de nieuwe werkwijze
hebben aangedrongen. Rottenberg heeft voor en na zijn verkiezing tot
partijvoorzitter, in maart van dit jaar, herhaaldelijk laten weten dat de
kwaliteit van de fractie tekort schiet en dat de fractie fors vernieuwd moet
worden.
Om dit kwaliteitsprobleem aan te pakken, wilde Rottenberg de gewesten minder
invloed geven op de kandidatenlijst. De commissie-Van Kemenade, waarvan
Rottenberg lid was, had eerder al voorgesteld met een centrale, landelijke,
lijst te komen.
Kamerlid en lid van het partijbestuur Apostolou zei vanochtend: " We hebben
dinsdag in principe besloten in te stemmen met voorstellen om te kiezen voor een
centrale kandidaatstelling. Het enige wat we nog willen bekijken, is of het
juridisch kan. In maart is immers door het congres besloten ook de gewesten een
rol te geven bij de kandidaatstelling."
Nu is het nog zo dat alleen de lijsttrekker door het congres wordt gekozen.
Alle andere kandidaten worden door de twaalf gewesten aangewezen. Op het congres
van maart werd als compromis al wel besloten die invloed terug te dringen: de
gewesten mochten elk nog met een eigen kandidaat komen.
Het partijbestuur zou mede op advies van de Kiesraad tot de koerswijziging
hebben besloten. De Kiesraad had praktische bezwaren tegen de procedure zoals
die in maart is afgesproken.
Politieke partijen ; Binnenlandse Politiek ; Verkiezingen ; Recht ; Politiek
en Staat ; Staatsrecht
10 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 16, 1992
: 1214 words
'Met het CDA zijn we stapje verder'
JAN VAN DER VEN; MICHIEL ZONNEVELD
Hans van Mierlo heeft geen hoge pet op van de driedaagse marathon in de
Tweede Kamer - en dat terwijl zijn hart in de parlementaire democratie verankerd
ligt. Maar drie dagen vergaderen in de wetenschap dat het kabinet over pak weg
een maand met een nieuwe, aangepaste Miljoenennota komt - dat ging hem te ver.
Daarom nam Van Mierlo samen met VVD-leider Bolkestein en andere
oppositiepartijen het initiatief nog woensdagavond een punt achter de algemene
beschouwingen te zetten.
Het verzet van de oppositie had echter geen schijn van kans: het blok van de
regeringsfracties CDA en PvdA sloot zich hermetisch, hetgeen tot gevolg had dat
de marathon voltooid moest worden tot en met donderdagavond.
Een vermoeide Van Mierlo is er nog steeds over gepikeerd. " Het werk had
toch gewoon door kunnen gaan, ook zonder algemene beschouwingen? En tussendoor
stoppen was ook een mooi signaal geweest aan de sociale partners. Het kabinet
kon laten zien dat met hen eerst zaken gedaan moeten worden."
U had de laatste dag toch gewoon niet kunnen meevergaderen?
Van Mierlo: " Dat kun je niet doen. Wij zijn de NSB niet; die weigerde voor
de oorlog deel te nemen aan vergaderingen in de Tweede Kamer. Het kabinet, de
coalitie, is gisteren over ons heen gewalsd. Het had daar het recht toe, maar
heeft niet het gelijk aan zijn kant. Het voorstel de algemene beschouwingen te
stoppen kwam van de gehele oppositie, inclusief de kleine rechtse partijen."
Zakelijk
De parlementarier Van Mierlo zegt dat er woensdagavond een voelbaar grimmige
sfeer in de Tweede Kamer hing. Gisteren was die als sneeuw voor de zon
verdwenen. De oppositie had het verlies geslikt en toog weer welgemoed aan het
werk. " Lubbers speelde geen gram uit, bleef zakelijk."
Maar toch: het resultaat van de drie dagen stemt hem bitter. Moties van de
oppositie werden nagenoeg allemaal van tafel geveegd, terwijl ze uitblonken in
onschuld. " En wat ligt er nu van de fracties van PvdA en CDA? Een grabbelmotie,
waarin staat dat er dertig miljoen gulden meer moet komen voor justitie. Dat is
gewoon benedenmaats, echt hoor.
" En dan de financiele onderbouwing. Ze willen geld weghalen bij
voorlichting. Dat is dezer dagen een populair onderwerp in de politiek. Maar dat
is toch geen afdoende antwoord op het toenemend gevoel van onveiligheid van de
burger? CDA en PvdA geven nu alleen maar een pseudo-duidelijkheid."
Van Mierlo verwoordde het gevoel van onveiligheid dinsdag met het voorbeeld
dat kinderen dit jaar het geld voor de kinderpostzegels niet meer zelf mogen
ophalen, omdat ze anders overvallen worden.
De leider van D66 hield het kabinet gisteravond laat voor, dat tijdens de
komende extra bezuinigingsronde keuzes gemaakt moeten worden tussen de drie
pijlers waarop deze coalitie rust: het strak verlagen van het
financieringstekort, het bevorderen van de werkgelegenheid en de stabilisatie
van de collectieve-lastendruk.
Van Mierlo hierover: " Het kabinet moet weer miljarden bezuinigen om de
doelstellingen overeind te houden. Maar ik ben zeer bang dat het uiteindelijk
ten koste zal gaan van de werkgelegenheid, omdat vooral het verlagen van het
financieringstekort heilig is voor het CDA. Het is gewoon hypocriet ervan uit te
blijven gaan dat je die drie doelstellingen ook nu nog naast elkaar kunt
realiseren.
" De werkgelegenheid moet toch gewoon de eerste prioriteit zijn en blijven,
desnoods ten koste van enkele centimeters van de lat waarop het
financieringstekort staat vastgespijkerd. Maar zo'n keuze wordt om
coalitiepolitieke redenen weggebonjourd."
Waaraan hij in oppositionele termen toevoegt dat de coalitie 'bevroren
vastzit', maar dat er een veenbrand woedt.
Vrijage
Voordat Van Mierlo samen met Bolkestein een verzetsbeweging vormde om de
algemene beschouwingen stop te zetten, tekende zich eerder deze week een
opvallende christen-democratische vrijage in de richting van D66 af.
CDA-fractievoorzitter Brinkman lonkte naar de Democraten met zijn opmerking dat
het referendum wat hem betreft overdacht kan worden.
Het jawoord heeft Brinkman niet uitgesproken, maar alleen al het idee dat
Brinkman denkt over een van de troetelkinderen van de D66, stemt Van Mierlo
tevreden.
" Ik weet niet of hij het echt wil. Maar hij zegt het tenminste. De deuren
van staatkundige vernieuwing gaan knarsend open, constateer ik. Ik zeg niet dat
we het allemaal binnen handbereik hebben, maar vergeet niet dat het een jaar
geleden voor het CDA volstrekt onbespreekbaar was. Daarom zijn we nu iets
verder."
Maandag al begon Brinkman met zijn lieftallig gepaai van D66. In Rotterdam
noemde hij het idee van een gekozen burgemeester - nog zo'n stokpaardje van de
Democraten - bespreekbaar.
Dat Brinkman zo probeert D66 te ontdoen van haar politieke hoofdthema's,
deert Van Mierlo geenszins. En dat Brinkman hem uitdaagde alles eens goed en
vooral juridisch onderbouwd op papier te zetten, ziet hij niet als een vileine
poging D66 uit te dagen zelf klare wijn te schenken. " Ik herhaal: voor mij
geldt dat we na deze week een stapje verder zijn."
De bewegingen van de gedoodverfde opvolger van Lubbers als CDA-leider
brengen Van Mierlo als vanzelf tot bespiegelingen over een nieuw kabinet. Hij
hekelt de zichtbare verslaving van PvdA en VVD aan de christendemocraten.
" Deze twee partijen zijn niet vies van het CDA. Met het CDA is au fond
niets mis, maar het gevolg van de houding van PvdA en VVD is wel dat ze het CDA
zo altijd in de machtspositie geklemd houden."
Van Mierlo prijst de onafhankelijke positie aan die zijn partij op het
politieke speelveld inneemt. Die onafhankelijkheid werd vooral versterkt toen
D66 niet deelnam aan het huidige kabinet.
" We hebben niets te verbergen. We mochten drie jaar geleden aanschuiven op
voorwaarden die voor ons bijna vernederend waren. Zoek het maar uit, zei ik
daarop. Dat is winst, het schept duidelijkheid, ook al zitten we als gevolg
daarvan nu drie jaar in de oppositie. Zomaar aanschuiven doen wij dus nooit, en
dat biedt een voordeel bij de volgende formatie."
Van Mierlo wil er echter niets van weten dan het CDA maar op voorhand te
negeren. Want, zo constateert hij na drie dagen vergaderen: " Er zit beweging in
het CDA. Voor het eerst. De partij schuwt blijkbaar een hervorming van ons
bestuurlijk bestel niet meer. Dan kan er dus iets veranderen."
De ingehouden tevredenheid die Van Mierlo aan de dag legt over deze
CDA-houding, steekt schril af bij zijn oordeel over de liberalen. " Bij de VVD
zie ik zo'n beweging niet. Deze partij is, ondanks haar sterk liberale en
bestuurlijke traditie, eigenlijk in niets geinteresseerd."
Mr H.A.F.M.O. van Mierlo (61), de fractieleider van D66 in de Tweede Kamer,
gedoogt het kabinet-Lubbers/Kok al weer drie jaar. Zijn oppositie is niet
bedoeld om het kabinet aan het wankelen te krijgen. Liever werpt hij vragen op
waar het kabinet omheen loopt. En als daar dan niet op wordt gereageerd, voelt
hij zich miskend. Een gesprek met de politieke redacteuren van Het Parool Jan
van der Ven en Michiel Zonneveld, na drie dagen algemene beschouwingen.
D66fractieleider Hans van Mierlo FOTO MICHIEL SABLEROLLE / STOKVIS
Politieke partijen ; Binnenlandse Politiek ; Parlement ; Regering ; Recht ;
Politiek en Staat ; Staatsrecht
11 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 14, 1992
: 919 words
Nieuwe strategie Brinkman tegen D66 vol risico's
MICHIEL ZONNEVELD
CDA-leider Brinkman is vastbesloten D66 de loef af te steken en zich op te
werpen als de ware kampioen van de staatkundige vernieuwing. Jarenlang was het
D66 die mooie verhalen hield over zaken als het dichter bij de burger brengen
van de politiek. D66 pleitte 25 jaar onverdroten voor een gekozen
minister-president, een gekozen burgemeester en het referendum.
Het CDA liet zich steeds kennen als de grote tegenstander daarvan. Nog geen
twee jaar geleden blokkeerde deze partij in de Tweede Kamer samen met de VVD nog
iedere discussie over het referendum. De commissie onder leiding van
kamervoorzitter Deetman, die zich over de staatkundige vernieuwing buigt, kon
haar tijd beter besteden aan studie over politiek haalbare zaken.
D66-leider Van Mierlo was dan ook verbluft toen zijn CDA-collega hem
gisteren uitdaagde met een 'juridisch uitgewerkt' voorstel te komen voor een
referendum. Het was de tweede grote koerswijziging van het CDA in twee dagen.
Maandag had Brinkman in een lezing in Rotterdam al gezegd dat voor zijn partij
ook het gekozen burgemeesterschap bespreekbaar is.
Bij deze lezing stak de CDA-fractievoorzitter een fundamenteel betoog af
over het feilen van de democratie. Het was net of je een D66-vertegenwoordiger
hoorde spreken.
Hij pleitte voor een heldere inspraak en het hernemen van de eigen
verantwoordelijkheden van de politiek. Hij zette zich af tegen de juist door het
CDA jarenlang gecultiveerde adviescultuur.
Brinkman: " In allerlei gremia worden bestuurlijke beslissingen al zo ver
voorgekookt, dat zij nauwelijks terug zijn te draaien in de gekozen
volksvertegenwoordigingen. In 'circuits' van adviesraden en driezijdig overleg
van werknemers, werkgevers en overheden worden beleidsvoornemens om zeep
geholpen voordat de volksvertegenwoordiging er aan te pas komt." Dat is nog eens
iets anders dan de CDA-pleidooien om overal het 'maatschappelijk middenveld' bij
te betrekken.
Aanschurken
Brinkman maakt zich grote zorgen over de herkenbaarheid van de politiek. "
In de jaren zeventig heeft zich een type politicus ontwikkeld dat dicht
aanschurkt tegen de ambtenaren die hij moet besturen," klonk het uit de man die,
voor hij minister werd, topambtenaar was op het ministerie van binnenlandse
zaken.
Uit zorg voor de herkenbaarheid komt ook zijn idee voort de burgemeester
eventueel door de burgers van een gemeente te laten kiezen. De functie van
burgemeester dreigt al net zo te devalueren als die van commissaris van de
koningin, vindt hij: " Heel weinig bestuur en heel veel public relations."
De kern van Brinkmans inzet is het D66-idee, dat in de lokale politiek
sprake moet zijn van een dualistisch bestel: er moet een eind komen aan de
situatie waarin formeel alle raadsleden verantwoordelijk zijn voor het beleid.
Burgemeester en wethouders moeten voortaan alleen verantwoordelijk zijn voor de
uitvoering, net als het kabinet op nationaal niveau. De gemeenteraad en
uiteindelijk de kiezer moeten het gemeentebestuur ter verantwoording kunnen
roepen.
Ook de rest van het betoog van de CDA-fractievoorzitter had een ongekend
hoog D66-gehalte. Hij waarschuwde dat de Tweede Kamer te veel in details treedt:
" Ik denk aan volksvertegenwoordigers die grote lijnen uitzetten en controleren
of de bedoelingen daarvan zijn begrepen."
Brinkman hoopt met zijn voorstellen D66 uit de tent te lokken tijdens en na
deze algemene beschouwingen. Hij vindt dat D66 wel klaagt over het functioneren
van de democratie, maar onvoldoende de moeite neemt alternatieven uit te werken.
Die partij hoefde tot nu toe ook geen uitgewerkte voorstellen te presenteren,
omdat een meerderheid van de Tweede Kamer de ideeen van D66 bij voorbaat taboe
verklaarde.
Temperen
Over de slechte bedoelingen van Brinkman hoeft D66 niet te twijfelen. Al
sinds het aantreden van het kabinet doet de CDA-fractie pogingen de winst van
D66 te temperen. Nu eens pakt Brinkman de Democraten ongemeen hard aan over hun
vermeende onduidelijkheid, dan weer worden ze uitgenodigd na 1994 mee te
regeren. Daarmee wil Brinkman de kiezer duidelijk maken, dat het verschil
sen de coalitie en D66 minimaal is.
Of de nieuwe strategie van Brinkman electoraal succesvol wordt, is de vraag.
Ze kan als een boemerang werken, als Van Mierlo erin slaagt de
CDA-koerswijziging aan de kiezers als een overwinning van zijn partij te
presenteren. Je hoort Van Mierlo al sneeren dat na 25 jaar strijd 'nu zelfs de
christen-democraten beginnen in te zien' dat er een referendum en een gekozen
burgemeester moeten komen.
Brinkman riskeert met deze koerswijziging bovendien een fikse ruzie zijn
eigen partij. Secretaris J. Cloudt van de CDA-bestuurdersvereniging schat dat
negentig procent van zijn leden tegen de suggestie van Brinkman is de
burgemeester te laten kiezen. En juist de leden van Brinkmans partij zijn
oververtegenwoordigd onder de (benoemde) burgemeesters, de topambtenaren die
steeds machtiger worden en de vertegenwoordigers van de adviesraden die de
parlementaire besluitvorming zouden voorkoken.
CDA-fractieleider Brinkman verraste gisteren tijdens de algemene
beschouwingen in de Tweede Kamer zijn D66-collega Van Mierlo door zich positief
uit te laten over het referendum. Een riskante manier om D66 uit de tent te
lokken, meent Michiel Zonneveld, politiek redacteur van Het Parool.
Politieke partijen ; Binnenlandse Politiek ; Parlement ; Recht ; Politiek en
Staat ; Staatsrecht ; Begroting ; Economie ; Nationale Economie ;
Overheidsfinancien
12 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 10, 1992
: 410 words
'Opvoeding jeugd Marokko te hard'
ELSBETH KEGGE; MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - De harde opvoeding die de Marokkaanse jeugd van haar ouders
krijgt, is er mede de oorzaak van dat de jongeren in het criminele circuit
terecht komen. Ze worden met zo'n harde hand opgevoed dat dit leidt tot een
verharding van de jongeren zelf. Minister Hirsch Ballin van justitie zegt dit
vandaag in een interview met deze krant.
Hirsch Ballin: " Een aantal Marokkaanse jongeren heeft te lijden van een
buitengewone hardheid in de opvoeding. Er zijn mij gevallen bekend van
regelrechte kindermishandeling. Dat leidt natuurlijk ook tot een verharding bij
deze jongeren."
Volgens de minister heeft het welzijnswerk tekort geschoten bij de aanpak
van de problemen van de Marokkaanse jongeren. Hij pleit daarom voor een grotere
rol van de politie.
Hirsch Ballin: " Vanuit de welzijnssfeer zijn jarenlang pogingen ondernomen
om die Marokkaanse jongeren te bereiken. Soms met succes, maar vaak niet.
Helaas. Er is een grote groep die eenvoudigweg niet is bereikt. Ik hoor van de
Amsterdamse politie dat de problematiek van de jonge Marokkanen om een eigen
aanpak vraagt."
" Het is meer een zaak van de politie geworden dan van welzijnswerkers. De
politie is bereid zich meer in de gezinssituatie te verdiepen, en kan dat ook
door de combinatie van gezag en bevoegdheden. Dat heeft meer effect dan alles
wat daarvoor is geprobeerd."
De minister zegt zich verder grote zorgen te maken over de toepassing van de
prenatale diagnostiek. De toekomstige ouders kunnen steeds korter na de
bevruchting informatie krijgen over welk geslacht het embryo heeft en of er
sprake is van een afwijking.
Zij kunnen op grond daarvan eerder beslissen tot een abortus. Hirsch Ballin
constateert dat de huidige wetgeving daarvoor geen beletsel vormt.
" Bij de toepassingspraktijk van de prenatale diagnostiek dient zich een
aantal nieuwe vragen aan. Dat is voor mij ook aanleiding om deze waarschuwing te
laten horen. Het is belangrijk dat medici en anderen die betrokken zijn bij de
toepassingsmogelijkheden van die nieuwe technieken, zich van hun
maatschappelijke verantwoordelijkheid bewust zijn."
" Ook daar geldt dat we moeten oppassen voor de verharding in de samenleving
waarin alleen plek is voor de succesvolle, gewapende, goed toegeruste mens die
met de anderen geen rekening hoeft te houden," aldus de minister.
Pagina 2: Het mensbeeld van Hirsch Ballin
Minderheden ; Jeugd ; Maatschappij ; Bevolking ; Criminaliteit ; Recht
13 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 10, 1992
: 1988 words
'De ene hardheid roept de andere op' Het mensbeeld van mr Hirsch
Ballin
ELSBETH KEGGE; MICHIEL ZONNEVELD
MR ERNST Hirsch Ballin is met zijn 41 jaar de jongste CDA-minister, maar dat
weerhoudt hem er niet van enkele in de loop der jaren uit het zicht verdwenen
normen en waarden nieuw leven in te blazen. Zijn pleidooien voor een 'nieuwe
moraal' in onze samenleving lijken verdacht veel op het ethisch reveil waarmee
de eerste CDA-leider Van Agt in de jaren zeventig furore maakte.
Bij coalitiepartner PvdA was men niet helemaal gerust op de komst van de
jonge zendeling in het kabinet. In publikaties en op bijeenkomsten van het CDA
zette hij grote vraagtekens bij zaken als lesbisch ouderschap, adoptie van
kinderen door homoseksuelen, abortus en euthanasie. Professor Hirsch Ballin
mocht dan bekend staan als een briljant jurist, als politicus leek hij niet echt
van deze tijd.
Inmiddels heeft de minister zich echter ontpopt als het boegbeeld van de
christen-democratische identiteit. En zijn pleidooien voor een 'nieuwe moraal'
krijgen nu zelfs publieke steun van prominente sociaal-democraten zoals
PvdA-partijvoorzitter Rottenberg en minister Ritzen van onderwijs. Ook zij maken
zich nu collectief zorgen over de oprukkende normvervaging.
Hirsch Ballin: " Wat ik erg zorgelijk vind, is de verharding die zich
aftekent in de grote steden. We weten allemaal dat in Amsterdam de
criminaliteitsproblematiek de scherpste is van ons land - al wil ik de andere
grote steden zeker niet uitvlakken. En het geldt ook niet alleen voor Nederland.
Je ziet ook in de grote steden in Noordrijn-Westfalen, in Engeland en in de
Verenigde Staten een enorme verharding en agressie, een bikkelharde opstelling
ten opzichte van de medemens."
" Neem nou wat zondag gebeurde: onmiddellijk na de ramp met het El
Al-vrachtvliegtuig grepen mensen de kans om te gaan plunderen. Het waren er niet
veel en het kon gelukkig snel de kop worden ingedrukt, maar zoiets is van een
stuitende hardheid. Er waren zelfs mensen die probeerden in te breken in
politieauto's."
Bent u geen roepende in de woestijn?
" Tijdens werkbezoeken en spreekbeurten in het land merk ik dat steeds meer
mensen de overtuiging hebben dat ook door henzelf iets gedaan moet worden. We
moeten ervoor zorgen dat een veel duidelijkere reactie volgt op aantoonbaar
wangedrag. Het mag niet vanzelfsprekend zijn dat jongeren met messen op zak de
straat op gaan om elkaar te 'ontniken' (beroven van dure Nike-sportschoenen -
red.)"
Te eenzijdig
Hirsch Ballin hoort vaak de kritiek dat hij te eenzijdig de nadruk legt op
de bestrijding van het normverval en de noodzaak van een beter werkend
justitieapparaat. Dat veel Marokkaanse jongeren in de criminaliteit verzeild
raken, heeft toch ook te maken met de geringe kansen die ze in de samenleving
hebben? Nee, dat vindt hij een te eenvoudige verklaring. In het geval van de
Marokkaanse jongeren speelt juist de opvoeding een cruciale rol, benadrukt hij.
" Een aantal van de Marokkaanse jongeren heeft te lijden van een
buitengewone hardheid in de opvoeding. Er zijn mij gevallen bericht die
neerkomen op regelrechte kindermishandeling. Dat leidt natuurlijk ook tot een
verharding bij deze jongeren. Ik zeg niet dat het in alle Marokkaanse gezinnen
zo toegaat. Er zijn er ook waar het iets anders ligt en waar de kinderen goed op
hun pootjes terechtkomen, zowel moreel als maatschappelijk. Maar de ene hardheid
roept de andere op. Dat is een ervaring die we steeds vaker tegenkomen."
" Ik bepleit niet dat onze straffen pijnlijker moeten worden, ik pleit wel
voor een snellere en helderder rechtsgang. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van
begeleid leren werken. Ik vind dat dit hard nodig is, ook bij de Marokkaanse
jongeren. Vanuit de welzijnssfeer zijn jarenlang pogingen ondernomen die
Marokkaanse jongeren te bereiken. Soms met succes, maar vaak niet, helaas. Een
grote groep is eenvoudigweg niet bereikt."
" Ik hoor van de Amsterdamse politie dat de problematiek van de jonge
Marokkanen om een eigen aanpak vraagt. De politie is bereid zich meer in de
gezinssituatie te verdiepen en kan dat ook door de combinatie van gezag en
bevoegdheden. Dat heeft meer effect dan alles wat daarvoor is geprobeerd."
Hirsch Ballin behoort dan ook niet tot de CDA-politici die zich ervoor
schamen het belang van het gezin - met een vader en een moeder - te benadrukken.
Hij beseft dat hij tegen schenen schopt als hij zich afzet tegen adoptie door
homo's, maar verweert zich fel tegen de aantijging dat zijn standpunt niet meer
van deze tijd zou zijn. " Bij adopties moet het belang van het kind voorop
staan. We moeten heel goed in het oog houden dat het ouderschap niet iets is dat
de staat maakt. Het is er omdat een man en een vrouw samen een kind krijgen," "
Als de ouders niet voor het kind kunnen zorgen, moet een situatie worden
gecreeerd die zo min mogelijk afwijkt van de oorspronkelijke en natuurlijke
situatie. Dat is toch een andere invalshoek dan wanneer twee mannen of twee
vrouwen het zo mooi vinden terwille van hun relatie een kind erbij te hebben.
Uitgangspunt moet het belang van het kind zijn. De identiteit van het kind moet
worden gerespecteerd."
In een traditionele relatie komt het toch ook vaak voor dat man en vrouw een
kind willen om hun relatie te verrijken? Dat is dan toch ook niet in het belang
van het kind?
" Als je zo redeneert, is helemaal niets meer in belang van het kind. Wat ik
voorop stel, is dat ouderschap niet iets is dat de overheid maakt, maar een band
die er van nature is en die in het algemeen ook een belangrijke emotionele
lading heeft."
Maar wat is er op tegen dat een kind dat adoptieouders nodig heeft, wordt
ondergebracht bij een homopaar? Is dat minder natuurlijk?
" Het verschil met de oorspronkelijke en natuurlijke situatie is
ongetwijfeld groter. Dat betekent niet dat twee mannen of twee vrouwen niet de
zorg en genegenheid voor een kind kunnen hebben. Voor mij staat voorop hoe we de
druk op een kind in een afwijkende situatie zo veel mogelijk kunnen beperken. De
ervaring leert dat de vader en de moeder ieder een eigen rol vervullen in de
opvoeding."
Dat betekent dus ook dat u er niet voor bent kinderen toe te vertrouwen aan
eenoudergezinnen?
" Nogmaals: het uitgangspunt is situaties te vermijden die de druk op het
kind vergroten. Oudere echtparen komen om die reden ook niet in aanmerking voor
adoptie van een kind."
Twee mannen of twee vrouwen kunnen volgens u in hun relatie niet een
moederrol en vaderrol op zich nemen?
" Dat is zo. Er zijn natuurlijk gradaties in verschillen tussen de vader- en
de moederrol. Dat neemt niet weg dat je moeilijk kunt zeggen dat beide rollen
zonder meer kunnen worden vervuld door hetzelfde geslacht. De vraag voor de
wetgever is welke regels je in die bijzondere situaties voorop moet stellen."
Heeft u om dezelfde redenen bezwaren tegen zaaddonaties aan lesbische
stellen?
" Ik heb er grote bezwaren tegen als juridische regels en medische
technieken de overhand krijgen. Dat zou betekenen dat het voor de identiteit van
het kind volstrekt irrelevant is van wie het sperma of de eicel afkomstig is."
Fel: " Dat is een manier van denken die in de jaren zeventig wijd verspreid
is geraakt: 'wat mensen zijn is een produkt van hun opvoeding en hun omgeving en
daarmee uit'. Maar dat is een verkeerde kijk op de mens. Daar zit een mensbeeld
achter dat ik afwijs. Het doet de werkelijkheid geweld aan. Mensen zijn een
eenheid van lichaam en geest en ontlenen daaraan hun identiteit en hun wortels.
Die zitten zowel in de herkomst uit een man en een vrouw als in de opvoeding.
Wie de mens voorstelt als een geest die in een verwisselbare klomp vlees woont,
spreekt onwaarheid."
Hij wil echter geenszins de indruk wekken dat hij tegen nieuwe
bevruchtingstechnieken is. " Ik vind het van grote waarde dat de medici
echtparen kunnen helpen die getroffen worden door kinderloosheid," zegt hij.
Geheel in de lijn van de CDA-ideologie wijst hij echter op de gevaren van
een andere ontwikkeling in de medische wetenschap: die van de prenatale
diagnostiek. De kern hiervan is dat al zeer snel na de bevruchting kan worden
vastgesteld welk geslacht het embryo heeft en of bijvoorbeeld sprake is van een
afwijking.
Ouders kunnen daardoor eerder beslissen of ze het kind willen laten
aborteren of niet. Hirsch Ballin constateert dat de huidige abortuswet daar
formeel geen beletsel voor vormt en waarschuwt voor het te gemakkelijk
gebruikmaken van deze mogelijkheid. " We hebben het dan over de eugenetische
toepassing van abortus provocatus. Ik vind alleen die term al stuitend. We weten
allemaal welke vreselijke denkbeelden zijn ontwikkeld rondom eugenetica. (In de
eugenetica, het wetenschappelijk onderzoek naar alle factoren die het menselijk
ras kunnen verbeteren, zagen de nationaal-socialisten een mogelijkheid om een
zuiver arisch ras te kweken - red.) Daar moeten we ons verre van houden. Het is
nooit de bedoeling geweest van de abortuswetgeving dit mogelijk te maken. Het is
immoreel om - zoals je dat in China tegenkomt - op basis van een test die
uitwijst of het kind een jongen of een meisje is te besluiten voor een abortus."
" Ik ben niet tegen prenatale diagnostiek. In een aantal gevallen is er een
legitieme plaats voor het gebruik van nieuwe technieken. Er zijn bepaalde
erfelijke afwijkingen die behandelbaar zijn tijdens de zwangerschap. Er zijn
afwijkingen die niet fataal zijn als onmiddellijk na de geboorte bloedtransfusie
wordt toegepast. Ik waarschuw alleen tegen bepaalde verderfelijke combinaties."
" Ik denk dan in het bijzonder aan een klimaat waarin geen ruimte meer is
voor geestelijk gehandicapten en zwakzinnigen. Als de feitelijke boodschap van
de medische stand is dat men een zwakzinnig of mongoloide kind beter kan laten
wegmaken, is dat een dehumanisering van de samenleving."
Ingespannen
" Je moet je voorstellen wat dat betekent voor al die ouders die zich al die
jaren van hun leven - met verdriet maar vaak ook met momenten van geluk - hebben
ingespannen zo'n kind op te voeden en geborgenheid te geven. Je moet je
voorstellen wat de boodschap aan die mensen is als het klimaat in onze
samenleving wordt: als zich zo'n kind aandient ben je gek als je geen abortus
laat plegen."
Wilt U hiermee het hele abortusvraagstuk opnieuw aan de orde stellen?
" Niemand kan weglopen voor de problemen die zich aandienen in de
maatschappelijke realiteit - en die wordt mede bepaald door de technische
mogelijkheden. We moeten ons niet blind laten meesleuren door de technische
mogelijkheden. De techniek is een machtige knecht. U proeft misschien het
dubbele in die formulering: het kan een knecht zijn die veel betekent, maar we
moeten ons wel ervan bewust zijn dat discussies kunnen ontstaan waarin dat wat
zich ontwikkelde als hulpmiddel, de baas wordt."
Kan de huidige abortuswet een einde maken aan deze zorg?
" Bij de toepassingspraktijk van de prenatale diagnostiek dient zich een
aantal nieuwe vragen aan. Dat is voor mij ook aanleiding om deze waarschuwing te
laten horen. Het is belangrijk dat medici en anderen die betrokken zijn bij de
toepassingsmogelijkheden van die nieuwe technieken zich bewust zijn van hun
maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ook daar geldt dat we moeten oppassen
voor de verharding in de samenleving waarin alleen plek is voor de succesvolle,
gewapende, goed toegeruste mens die met de anderen geen rekening hoeft te
houden."
Hemel en aarde heeft premier Lubbers bewogen om hem in het kabinet te
krijgen. En mr Ernst Hirsch Ballin stelde zijn politieke baas niet teleur. De
minister van justitie heeft zich ontwikkeld tot de hoeder van het
christen-democratische identiteit in het kabinet. " We moeten oppassen voor een
samenleving waarin alleen plek is voor de succesvolle, gewapende, goed
toegeruste mens, die met de anderen geen rekening hoeft te houden."
Hirsch Ballin . . . de mens is geen geest die in een verwisselbare klomp
vlees woont . . . FOTO SERGE LIGTENBERG
14 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 7, 1992
: 449 words
Liberia Peters hier met lijst bewoners
ELISABETH KEGGE; MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - De Antilliaanse premier Liberia Peters heeft aan de Nederlandse
autoriteiten een lijst gegeven van Antillianen die tijdens de vliegramp in de
flatgebouwen Kruitberg en Groeneveen aanwezig waren. Dit zegt minister Hirsch
Ballin van justitie en Antilliaanse zaken.
De minister: " Liberia Peters vertelde mij dat men daar, door de intensieve
contacten die de Antillianen in Nederland onderhouden met de familie in de West,
soms weet wie waar op bezoek was op zondagavond. Ze zei letterlijk: 'Soms weten
mensen in Willemstad twee weken tevoren wie op deze zondag waar op bezoek gaat'.
Ze heeft ook meegebracht wat er aan informatie op hun beleidscentrum is binnen
gekomen. Dat kan helpen om nog wat te achterhalen," verwacht Hirsch Ballin.
Liberia Peters arriveerde gistermorgen om haar medeleven te tonen met de
getroffen landgenoten. Zij zal in elk geval tot eind deze week in Nederland
blijven.
Hirsch Ballin is als minister verantwoordelijk voor het
rampenidentificatieteam. Hij erkent dat zijn dienst in een aantal gevallen voor
een hopeloze taak staat: " Het identificatieteam staat voor een ongekend
moeilijke taak. Van een aantal mensen dat is omgekomen zijn zelfs geen
overblijfselen aan de hand waarvan kan worden achterhaald wie het was. Dat is
extra akelig voor de nabestaanden."
Volgens de minister is een bijkomend probleem dat een aantal bewoners niet
als bewoner van de flats geregistreerd staat.
" Ik weet dat er hard gewerkt wordt door mensen van het
rampenidentificatieteam aan het wegnemen van onzekerheid die veel mensen kwelt.
Maar veel van de mensen die genoteerd staan in de bevolkingsadministratie zijn
inmiddels terug gevonden. Die waren dus toen niet in het gebouw. Maar er is nog
een hele reeks open plekken. Van die mensen weet men niet of die elders zijn of
zijn omgekomen. Er was bovendien ook nog een Antilliaans jongerencentrum in het
flatgebouw. Ik heb begrepen dat daar veel mensen waren," aldus Hirsch Ballin in
zijn reactie.
De minister van justitie spreekt zijn afschuw uit over de pogingen tot
plundering, vlak na de ramp. Hirsch Ballin: " Mensen grepen de kans om te gaan
plunderen. Het waren er niet veel en het kon snel de kop in worden gedrukt, maar
het is van een stuitende hardheid. Er waren zelfs mensen die probeerden in te
breken in de politieauto's die naar de plaats van de ramp waren gereden voor de
hulpverlening."
Premier Liberia Peters van de Antillen gisteren tijdens haar bezoek aan de
Bijlmer. In politiejas voorzitter R. Janssen van de deelraad Zuidoost. FOTO
WUBBO DE JONG/HET PAROOL
Algemeen ; Gemeenten ; Recht ; Politiek en Staat ; Staatsrecht ;
Luchtvaartongevallen ; Rampen en Ongevallen
15 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
October 6, 1992
: 1087 words
PvdA geeft strijd om dominantie in de politiek op
MICHIEL ZONNEVELD
PvdA-fractievoorzitter Thijs Woltgens mag graag benadrukken dat deze
kabinetsperiode van historisch belang is. Onze kinderen en kleinkinderen zullen
nog vaak terugdenken aan hetgeen dt kabinet tot stand wist te brengen, liet hij
in een interview met Vrij Nederland zelfverzekerd weten.
Niet dat dit kabinet een beleid voert dat spectaculair afwijkt van dat van
vorige kabinetten. Er wordt weliswaar voor het eerst echt wat gedaan aan het
terugdringen van het financieringstekort, maar dat is geen karwei dat exclusief
is voor de socialisten. Is het voorstelbaar dat mensen over twintig jaar reppen
over de sociale vernieuwing als belangrijk thema van het kabinet-Lubbers/Kok? Of
over het planSimons? Die kans lijkt nihil.
Nee, het historische aan deze kabinetsperiode is dat de PvdA eindelijk de
strijd om de politieke dominantie heeft opgegeven. De betekenis daarvan kan niet
worden onderschat.
De PvdA is in 1946 opgericht om de politiek dominante factor te worden in de
Nederlandse politiek. De PvdA werd nadrukkelijk opengesteld voor christenen.
Zodoende hoopte men dat de kiezers van confessionelen huize een plaats konden
vinden in de naoorlogse PvdA. Dit werd echter een jammerlijke mislukking: de
christelijke kiezers bleven de KVP, ARP en CHU trouw.
Hoogtepunt
Desondanks bleef het streven naar die politieke dominantie de hele
naoorlogse geschiedenis een van de leidende motieven van de PvdA.
Spectaculair hoogtepunt hiervan vormde de polarisatiestrategie aan het eind
van de jaren zestig en in de jaren zeventig. De PvdA kwam er openlijk voor uit
dat het haar bedoeling was dat de christen-democratie als factor in de
Nederlandse politiek zou verdwijnen.
Daarbij werd gestreefd naar een politieke tweedeling, met een rechts en een
links blok. De PvdA, of de samen met D66 en PPR op te richten Progressieve
Volkspartij (PVP), moest de christelijke partijen aan de linkerkant wegzuigen,
terwijl de VVD dat aan de rechterzijde zou doen. De kiezer moest een 'duidelijke
' keus krijgen en aan de 'onduidelijke' christendemocraten was geen behoefte.
Eenmaal, bij de vorming van het kabinet-Den Uyl (1973-1977), slaagde de PvdA
er met steun van PPR en D66 in die vurige gewenste politieke dominantie te
verkrijgen. De christendemocraten werden even op dezelfde arrogante manier
benaderd als ze zelf gewoon waren de socialisten en liberalen te benaderen.
In het boek Repeterende breuken over deze polarisatieperiode van de hand van
de voormalig CDA-beleidsmedewerker J. van Rijswijk, dat vorige week verscheen,
blijkt hoe bitter die evaring was. Tien jaar na dato heeft hij nog talloze
uitroeptekens nodig om afschuw over de machtspolitiek van 'de rooien' voldoende
relief te geven.
Een greep uit de linkse wandaden die Van Rijswijk beschrijft: De
progressieven waagden het de bede uit de Troonrede te schrappen. De
christen-democratische broeders van de CHU werd buiten het kabinet-Den Uyl
gehouden. De christen-democraten vormden bovendien slechts een minderheid in het
kabinet.
In 1977 leidde alle opgekropte frustratie ertoe dat de christen-democraten
met de VVD in zee gingen. Vanaf dat moment gedraagt het CDA zich - ongestraft -
even arrogant als de PvdA in het kabinet-Den Uyl.
De Troonrede wordt door de koningin inmiddels weer met bede aan het
goeddeels ontkerstende volk voorgelezen. D66, de progressieve broeder van de
PvdA, wordt in 1989 met een knap staaltje machtspolitiek buiten het kabinet
gehouden. En dat de CDAministers in het kabinet dienen te domineren, staat
buiten kijf.
Nu de PvdA het hoofd in de schoot heeft geworpen, hoeven Van Rijswijk en
zijn vrienden zich er voorlopig geen zorgen over te maken dat er een eind komt
aan de christen-democratische dominantie. De fractieleider van de PvdA werd de
aimabele Woltgens, die de coalitiepartner in de eerste plaats wil apaiseren. Van
hem is daarom geen politiek stuntwerk te verwachten, wanneer zijn
christen-democratische evenknie Elco Brinkman op Texel op hoge toon
bijstellingen van het kabinetsbeleid eist.
Even leek de verkiezing van Felix Rottenberg tot partijvoorzitter roet in
het eten te gooien. Zijn stijl heeft 'polariserende' trekjes en bovendien wil
hij Brinkman wel eens bestempelen als de 'neo-conservatief'.
De jonge rebel is echter in razend tempo getemd. Uit zijn mond valt nu de
ene na de andere liefdesverklaring jegens het CDA op te tekenen, waarmee hij
hoopt alle geesten rijp te maken voor een nieuwe regeerperiode van deze
coalitie.
'Paarse coalitie'
De hele PvdA-top kiest voluit voor de voortzetting van de huidige
samenwerking met het CDA. Aan gedachtenexperimenten zoals een mogelijke 'paarse
coalitie', samenwerking van PvdA, VVD en D66 zonder het CDA, hebben weinig PvdA
'ers nog behoefte. Hiermee markeert de PvdA nogmaals haar ondergeschikte positie
ten opzichte van het CDA: een hernieuwde coalitie met de christen-democraten
heeft veruit de voorkeur.
Het loslaten van de idee van een 'paarse coalitie' maakt het CDA voor de
sociaal-democraten de enige potentiele regeringspartner. Brinkman blijkt
doordrongen van de ijzersterke machtspositie waarin zijn partij daardoor
verkeert.
Hij weet dat hij de PvdA zware eisen kan stellen, en doet dat ook. Zo heeft
de PvdA-fractie te horen gekregen dat de CDA-fractieleider niet zal accepteren
dat er gerommeld wordt aan het WAO-pakket. Als de PvdA het anders wil, moet ze
maar eens afkoelen in de oppositie.
In het verleden vormde de PvdA electoraal gezien nog wel eens een bedreiging
voor de christen-democraten. Dat maakte deze partij tot een onaantrekkelijke
partner voor het CDA, dat liever met een kleinere partij in zee gaat. Het gevolg
was dat het CDA voor de VVD koos en de PvdA zo in de oppositie drukte.
Dit probleem blijkt zich volgens de opiniepeilingen vanzelf op te lossen: de
PvdA staat nog altijd op een fors verlies. Als de PvdA bij de komende
verkiezingen inderdaad een flink aantal zetels achteruit gaat, blijft deze
partij voor het CDA een aantrekkelijke partner. Met de pet in de hand.
De PvdA lijkt een historische keuze gemaakt te hebben: zij is niet langer
uit op de dominantie van de sociaal-democraten in de Nederlandse politiek. Alle
pogingen de christendemocraten een ondergeschikte rol te laten spelen, zijn
mislukt. Een analyse van Michiel Zonneveld, politiek redacteur van Het Parool.
De progressieve voormannen in 1971: PvdA-leider Den Uyl tussen Van Mierlo
(D66) en Aarden (PPR). FOTO STOKVIS
Politieke partijen ; Politiek en Staat ; Binnenlandse Politiek
16 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 25, 1992
SECTION: Pg. 21
: 405 words
Chinezen willen precaire onderwerpen liever mijden
MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Op kousevoeten gaat vice-premier Zou Jihau van de Volksrepubliek
China door Nederland. Morgen sluit hij een werkbezoek van bijna een volle week
af. De Chinese ambassade voelt echter weinig voor enige opwinding rond het
bezoek van de man die getipt wordt als mogelijk opvolger van premier Li Peng.
Het bezoek van de ongeveer 20 man sterke Chinese topdelegatie, compleet met een
minister en twee viceministers verloopt in een volstrekte mediastilte.
" Nee, zijn programma zit overvol. Er is waarschijnlijk geen ruimte om met
de media te praten," zegt een vertegenwoordiger van de Chinese ambassade
afhoudend. De aanstaande wereldleider verdwijnt daarom morgen waarschijnlijk
even stilletjes als hij is gekomen.
Ook van de kant van minister Andriessen van economische zaken, de gastheer
van Zou Jihau, wordt stilte betracht. " We komen alleen naar buiten als we
concrete zaken te melden hebben. Bij de Chinezen is er geen enkele aandrang om
in de publiciteit te komen," zegt een woordvoerder van Andriessen.
Het heeft er alle schijn van dat de Chinezen lastige vragen wil ontwijken
over de mensenrechtensituatie in hun land, de bezetting van Tibet en de beloofde
orders die China in Nederland zou plaatsen nu Nederland afziet van de levering
van onderzeeers aan Taiwan.
De kamerleden Quint-Maagdenberg (PvdA) en Terpstra (VVD) deden afgelopen
dinsdag tijdens een bezoek van Zou Jihau aan de Tweede Kamer een vergeefse
poging deze zaken wel aan de orde te stellen. Quint-Maagdenberg: " Hij hield een
lange monoloog over het economische beleid. Een echte discussie was er niet. Ik
had nog vragen over het opnieuw opsluiten van mensen die betrokken waren bij de
opstand op het Plein van de Hemelse Vrede. Daar zijn we niet aan toe gekomen.
Terpstra: " Zou Jihau heeft veel over de economische groeicijfers gesproken.
Politiek gevoelige zaken als Taiwan, mensenrechten en Tibet zijn niet aan de
orde geweest."
Het bezoek van Zou Jihau is het vervolg op een reis die minister Andriessen
eerder dit jaar naar China maakte. Het gesprek dat hij deze week met Zou Jihau
voerde, ging over de kwaliteit van de Nederlandse koetjes en kalfjes. Een
ambtenaar: " Er is in algemene zin over de handelsrelatie tussen Nederland en
China gesproken. Eind december, begin januari maken we de balans op of er
voldoende compenserende orders zijn."
Vice-premier Zou Jihau: . . . geen tijd . . . FOTO SERGE LIGTENBERG
17 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 23, 1992
SECTION: Pg. 7
: 1563 words
Simons voorspelt grijze toekomst
JAN VAN DER VEN; MICHIEL ZONNEVELD
Staatssecretaris Simons van volksgezondheid heeft zich verscholen in een
duinpan en wacht tot de politieke en maatschappelijke storm over 'zijn' plan
geluwd is. Hij valt bijna met de deur in huis. " Ik heb geen spijt van het werk
dat ik hier ben gaan doen. Ik vind het nog steeds leuk, maar laat het
alsjeblieft, alsjeblieft wat minder over mijn persoon gaan."
Simons wil niet meer weten van obstructie van het CDA, da's verleden tijd.
De verhalen dat hij de steun ontbeert van 'zijn eigen' PvdA, dat hij politiek
bakzeil heeft gehaald, zijn wat hem betreft eveneens achterhaald. " Het gaat
niet om mijn positie. De geloofwaardigheid van de politiek in het geheel in de
zorgsector is in het geding. Voor veranderingen moet het politieke klimaat
stabiel zijn. Ik heb het gevoel dat dat politieke klimaat er zal zijn," zegt hij
bedachtzaam.
Voor het herstel van de vrede moest wel eerst veel water bij de wijn gedaan
worden. Een pijnlijk proces. " Maar alles vraagt veel meer tijd dan we dachten.
Het is gewoon nodig dat je heel zorgvuldig naar de eigen risico's en eigen
bijdragen kijkt en daarover een grondige politieke discussie voert."
Er waren toch niet alleen technische redenen voor het uitstel ? Het CDA lag
dwars.
Simons, op zijn hoede: " Ik wil het niet mooier maken dan het is. We hadden
een hoger tempo van verandering mogelijk geacht. Het vraagt al met al veel meer
tijd dan ik dacht. Ieder stapje moet door de Kamer bekeken worden. Daar kun je
allerlei politieke manoeuvres achter vermoeden, maar dat is voor een deel
bedoeld om een hele zorgvuldige discussie mogelijk te maken. Dat kost tijd."
Cri de coeur
" Je zit in Den Haag - en dat is toch een cri de coeur - vaak op de korte
termijn te werken. Voor ingrijpende veranderingen heb je al gauw zo'n jaar of
tien nodig. Er bestaat nu over de hoofdlijnen parlementaire overeenstemming, ook
al zie je waarderingsverschillen tussen CDA en PvdA. Je moet natuurlijk niet
alles ongezien in die basisverzekering brengen. Dan wordt het een klassieke
volksverzekering. Er moet een sober basispakket komen voor iedere Nederlander."
Hij denkt niet dat het CDA zal aandringen op een zo smal mogelijk pakket in
de basisverzekering. " Ik heb de indruk dat men ook in het CDA zegt dat je niet
zomaar in voorzieningen moet knippen. Je moet, samen met partijen, zorgvuldig
kijken naar welke onderdelen je wel en welke je niet in de basisverzekering
onderbrengt. De rest moet dan naar de particuliere markt. Zo ben ik in discussie
met de tandartsen. We kijken samen naar het tandartspakket, naar wat er
verantwoord uit kan."
De CDA-fractie, Brinkman voorop, houdt vast aan een verplicht eigen risico.
" Het is bewezen dat een verplicht eigen risico de kosten minder beperkt dan
hier in politiek Den Haag gedacht wordt. Hierin word ik gesteund door het
kabinet. Bij het invoeren van een vrijwillig eigen risico is het zaak dat
verzekeraars bereid zijn hun polis in die zin aan te passen."
Waar je ook voor kiest, het gaat altijd ten koste van de chronisch zieken en
de minima.
" Mijn partij zegt terecht dat ik moet uitkijken met het invoeren van eigen
risico's. Kijk uit, niet te ver, zeggen ze. Da's prima. Daarom moet je oppassen
met wat je doet. Als je een beschaafd systeem wilt neerzetten en ook zo wilt
houden, dan moet de mogelijkheid bestaan voor de mensen die echt aan de
onderkant zitten, dat ze een beroep kunnen doen op de bijstand. Je moet voor
deze groep dan geen oplossingen zoeken in de volksgezondheid, maar in de sociale
zekerheid. Daar moeten ze financiele compensatie kunnen krijgen. Die regels zijn
daarvoor. Dat is volgens mij een correcte benadering. Eigen risico's en eigen
bijdragen moet je beschaafd en stapsgewijs invoeren zodat er zo min mogelijk
problemen ontstaan."
Politiek gesoleerd
Zo'n beschaafde behandeling is er ook voor de specialisten en hun inkomens ?
Penningmeester Kok van de Landelijke Specialistenvereniging zegt dat hij u als
onderhandelaar niet meer serieus neemt, omdat u politiek gesoleerd bent.
" Al mijn voorgangers hebben met die taaie materie te maken gehad, velen
zijn erop stuk gelopen. Je hoort mij niet zeggen dat ik het morgen red, dat is
onzin. Maar ik weet een ding zeker, je moet ook eens proberen door te zetten en
aanpassingen door te voeren. Het gaat niet alleen om het inkomen, maar ook over
doelmatig medisch handelen. Je kunt denken aan een combinatie van uurloon en een
tarief dat meer gebaseerd is op de werkelijkheid. Maar ik wil geen debat in de
zin van: die lui verdienen te veel en ik wil geld van ze zien. Dat is te simpel.
Ik wil een behoorlijk specialistische geneeskunst in dit land, die nog
betaalbaar is ook en dus zuiniger moet."
Simons heeft goede hoop dat deze financiele hobbel zo weggenomen kan worden.
Over een groter en veel ingrijpender financieel probleem, de vergrijzing, maakt
hij zich in toenemende mate zorgen. Hij vindt het daarom de hoogste tijd voor
een waarschuwing.
" Je moet eens goed kijken wat er in dat deel van die samenleving aan het
gebeuren is. Dat is een zorgwekkende zaak, die de komende jaren scherp op tafel
komt. Tot het jaar 2000 moet je eigenlijk dertigtot veertigduizend
verpleeghuisbedden erbij bouwen. Je moet even tot je laten doordringen wat dat
betekent! Dat is onbetaalbaar. Ik heb me door mijn medewerkers laten vertellen
dat er acht jaar geleden al een vergrijzingsrapport lag, met alle consequenties
ervan. Dat is toen te veel terzijde gelegd, maar dat kan nu niet meer.
" Afgelopen jaar hebben de minister en ik veel geld opzij gelegd voor het
probleem van de wachtlijsten in de verpleeghuizen. De positie van ouderen en hun
financiele draagkracht is nu anders dan tien jaar geleden, er zijn wat betere
pensioenen. Dat vraagt om nieuwe afwegingen. Daarom moet je nog meer eigen
bijdragen van sommige categorieen ouderen gaan vragen."
Voorproefje
Bejaarden moeten er dus rekening mee houden dat ze straks zelf nog meer
moeten gaan betalen voor al die voorzieningen ?
" Het beeld dat de overheid toeslaat met allerlei 'zorg' als mensen
vijfenzestig jaar worden, moet echt veranderd worden. Dat moet opnieuw bekeken
worden. Al die nieuwe en noodzakelijke voorzieningen kunnen gewoonweg niet meer
opgebracht worden door de werkenden, zij moeten de premies tenslotte opbrengen.
Daarom zullen bejaarden, soms, meer zelf moeten gaan bijdragen."
Een voorproefje van deze gedachte is de vermogenstoets die het kabinet ook
wil invoeren voor verpleeghuizen. Het gevolg: ook deze bewoners moeten hun
eventuele vermogen 'opeten'. Simons wijst erop dat deze 'toets' al geldt voor
bejaardenoorden en dat hij het niet meer dan logisch acht dat dezelfde regeling
ook voor verpleeghuizen gaat gelden. " Gelijke monniken, gelijke kappen, het
principe van de gelijkwaardigheid moet hier ook gelden," zegt hij.
" We hebben de knoop doorgehakt. Doe je dat niet, dan zit je met een enorm
financieel vraagstuk. Dan komt ook de principiele vraag aan de orde: wie betaalt
eigenlijk al die rekeningen ? Het gaat er niet om de ouderen in verpleeghuizen
te ontnemen wat ze hadden." Hij gaat nog een stap verder en zegt: " Kun je bij
anderen wat halen die geen vermogen hebben? Ook daar zeg ik: sluit je ogen niet
voor de toekomst en zeg niet zo simpel: dat mag niet."
Simons vindt dat het daarom niet bij voorbaat uitgesloten moet worden dat
bejaarden zonder vermogen, maar bijvoorbeeld met een stevig pensioen, op den
duur zelf een groter deel van de 'bejaardenrekening' moeten gaan opbrengen.
" Nogmaals, het gaat me er niet om mensen iets te ontnemen. Kun je bij
ouderen wat halen die geen vermogen hebben ? Nou ja, ook daar zeg ik: kijk een
stap verder dan alleen simpel zeggen: dat mag absoluut niet.
" Ik ben minder geinteresseerd of de Tweede Kamer de vermogenstoets afwijst.
Het gaat er dan wel om: wat doet de Kamer met het probleem dat dan ontstaat.
Want als je 'nee' zegt tegen de vermogenstoets in verpleeghuizen, moet je op
basis van 'gelijke monniken gelijke kappen' de bestaande toets voor
bejaardenoorden ook schrappen. Dat slaat dan opgeteld een gat van vierhonderd
miljoen. Wie betaalt dat dan ? De premiebetaler ?
" Als je nu niet voor soberheid kiest op dat gebied, dan weet ik wel waar de
rekening betaald wordt. Er moeten echt aanpassingen komen, die ertoe moeten
leiden dat we die rekening in het jaar 2000 nog kunnen betalen. Vergrijzing
vergt nieuwe afwegingen. Daar moet je vandaag al over gaan nadenken."
Nog geen twee jaar geleden was hij het boegbeeld van de PvdA. Nu is het
imago van staatssecretaris Hans Simons van volksgezondheid, zelfs volgens veel
van zijn politieke vrienden, afgebladderd. Het 'plan-Simons' is op de lange baan
geschoven en in de PvdA hoor je nog maar zelden over zijn 'grand design' voor de
gezondheidszorg. Sinds afgelopen zomer schuwt hij de politieke confrontatie.
Zijn plan moet nuchter bekeken worden: " Het is in zakelijk vaarwater gekomen."
Hij zal het ook nooit meer over het 'plan-Simons' hebben. " Daar ben ik altijd
tegen geweest. Ik praat altijd over de stelselwijziging gezondheidszorg."
Staatssecretaris Simons: " Het beeld dat de overheid toeslaat met allerlei
'zorg' als mensen vijfenzestig jaar worden, moet echt veranderd worden. Al die
nieuwe en noodzakelijke voorzieningen kunnen gewoonweg niet meer opgebracht
worden door de werkenden." FOTO PATRICK POST HET PAROOL
18 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 23, 1992
SECTION: Pg. 1
: 394 words
Simons: zieken zonodig bijstand voor eigen risico
JAN VAN DER VEN; MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Mensen die eigen bijdragen en een eigen risico in de
volksgezondheid niet meer kunnen betalen, moeten een beroep op de bijstand doen.
Ook bejaarden zonder eigen vermogen, maar met een goed pensioen, moeten meer
gaan betalen voor verpleging en verzorging. Dit zegt staatssecretaris Simons van
volksgezondheid in een interview met deze krant.
Volgens Simons is het 'correct' als mimima en chronisch zieken na invoering
van een eigen risico naar de bijstand moeten. " Daar moeten ze financiele
compensatie kunnen krijgen. Die regels zijn daarvoor," zegt hij. Dit plan is
vooral bedoeld om kritiek in eigen PvdA-kring over de invoering van eigen risico
's en eigen bijdragen te ondervangen.
De PvdA-staatssecretaris wil volgend jaar eigen bijdragen invoeren voor
onder meer fysiotherapie, psychotherapie en hulpmiddelen. Later volgen er nog
meer. Hij vreest dat de nadelige koopkrachteffecten voor de minima een blokkade
gaan vormen. Om die uit de weg te ruimen komt hij met het voorstel de bijstand
in te laten springen.
Zo wordt het mogelijk om de eigen bijdragen 'beschaafd' in te voeren, zegt
Simons. Hij spreekt in dit verband tevens van een 'correcte benadering'.
Simons maakt zich grote zorgen over de uit de hand lopende kosten van de
vergrijzing. Er moeten tot het jaar 2000 eigenlijk 30.000 tot 40.000
verpleeghuisbedden bijkomen, zo heeft hij berekend. " Je moet even tot je door
laten dringen wat dat betekent ! Dat is onbetaalbaar," zegt hij.
Hij sluit niet uit dat bejaarden daarom een steeds groter deel van de
rekening zelf moeten gaan betalen. " Al die nieuwe en noodzakelijke
voorzieningen kunnen gewoonweg niet worden opgebracht door de werkenden," zegt
hij. Eraan toevoegend: " Daarom zullen bejaarden, soms, meer zelf moeten gaan
bijdragen."
Naar zijn mening ontkomt de politiek niet aan de keus om ook bejaarden
zonder eigen vermogen voor duurdere verzorging te laten betalen. " Kan je bij
anderen wat halen die geen vermogen hebben ? Ook daar zeg ik: sluit je ogen niet
voor de toekomst en zeg niet zo simpel: dat mag niet."
" De positie van ouderen en hun financiele draagkracht is nu anders dan tien
jaar geleden, er zijn betere pensioenen. Dat vraagt om nieuwe afwegingen."
Daarom moet je nog meer eigen bijdragen van sommige categorien ouderen vragen."
Pagina 7: Simons voorspelt grijze toekomst
19 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 22, 1992
SECTION: Pg. 7
: 377 words
Subsidiegelden.
MICHIEL ZONNEVELD
Subsidiegelden
In het artikel in Het Parool van 17 september over het gebruik van
subsidiegelden voor Oost-Europa door de VVD stonden veel feitelijke
onjuistheden. De waarheid is dat de VVD op haar voorlichtingsactiviteiten voor
Oost-Europa geld moet toeleggen in plaats van er geld aan over te houden.
Voorlichtingsprojecten voor OostEuropa door Nederlandse politieke partijen
worden in Nederland voorbereid, uitgewerkt en gecoordineerd en een belangrijk
deel hiervan wordt gesubsidieerd door het ministerie van binnenlandse zaken.
De waarheid is dat iedere cent die wordt uitgegeven voor
voorlichtingsactiviteiten in Oost-Europa alleen gesubsidieerd kan worden op
basis van een verklaring van een registeraccountant, in ons geval KPMG, die
vervolgens weer gecontroleerd wordt door de accountantsdienst van het
ministerie. Wij hebben daar tot nu toe nog nooit enig probleem mee gehad.
Uw vaststelling dat er geld van het buitenland naar het binnenland is
geschoven, is derhalve volstrekt onjuist. Het tegendeel is het geval, er wordt
juist geld toegelegd op deze projecten, die beogen het democratisch
ontwikkelingsproces in Oost-Europa te ondersteunen. Wie de moeite zou nemen de
rekening en verantwoording van de penningmeester van de VVD aan de algemene
vergadering door te nemen en de accountantsrapporten zou inzien, zou zelf kunnen
constateren dat het artikel niet op feiten berust.
Den Haag DRS P. RESSENAAR
penningmeester VVD
NASCHRIFT REDACTIE:
Dat de boeken van de VVD over het jaar 1991 kloppen, behoeft hier geen
betoog. In het artikel in Het Parool van 17 september over het schuiven met geld
wordt melding gemaakt van een accountantsverklaring over de begroting van de
Dettmeyerstichting. Het artikel over het intern schuiven met geld ten gunste van
binnenlandse uitgaven heeft echter betrekking op dt jaar.
Het VVDkamerlid Blaauw is niet voor niets opgestapt als leider van projecten
in OostEuropa. In het artikel wordt slechts melding gemaakt van een intern
conflict dat leidde tot het opstappen van Blaauw en de ziekmelding van
partijsecretaris Van den Berg. Meerdere bronnen hebben deze gang van zaken
binnen de VVD, zoals geschetst in het artikel, tegenover Het Parool bevestigd.
MICHIEL ZONNEVELD
20 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 21, 1992
SECTION: Pg. 11
: 435 words
'RTL4 niet betaald voor optreden Kok'
MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Het ministerie van financien heeft geen geld betaald voor het
optreden van minister Kok, vorige week maandag en dinsdag, in de '5 Uur Show'
van RTL 4. Dit zegt voorlichter Florisson van het ministerie.
" We hebben 65.000 gulden betaald voor een uitzending van de '5 Uur Show'
van de vrijdag daarvoor," aldus Florisson. " Daarin gaf een ambtenaar een
toelichting op het nieuwe begrotingsspel. Dat soort sponsoring is heel gewoon en
staat los van de andere uitzendingen."
De VVD en D 66 hebben vandaag schriftelijke vragen gesteld over de
medewerking van Financien aan de '5 Uur Show'. Volgens Directeur Van der Voet
van de Rijksvoorlichtingsdienst bestaan duidelijke richtlijnen voor het betalen
van optredens in tvprogram ma's. Hij vindt niet dat Financien over de schreef is
gegaan. Van der Voet, die het contract met RTL 4 heeft afgesloten: " We hebben
ons gehouden aan de richtlijnen die ook gelden voor sponsorafspraken met de
publieke omroepen."
Afspraak is wel dat een be windspersoon niet optreedt in een dergelijke
uitzending. " Daarom zie je ook geen minis ters in spotjes van Postbus 51,"
aldus Van der Voet.
Ook woordvoerder Van den Heuvel van minister Ter Beek van defensie zegt: "
Ik begrijp de opwinding niet. Tegen spon soring heb ik geen bezwaar als het
nadrukkelijk gemeld wordt."
Uitgesproken kritisch is al leen Landbouwvoorlichter Gra vendaal. "
Financien heeft het onhandig aangepakt," zegt hij. " De interviews met Kok zijn
in dezelfde sfeer gebracht als de gesponsorde uitzending van de vrijdag ervoor."
Bovendien vind ik het nogal inconsequent. De zelfde voorlichters wilden een jaar
geleden nog RTL 4 buiten de deur houden."
Catherine Keijl, presentatrice van de '5 Uur Show' voelt zich beledigd door
de suggestie dat zij niet onafhankelijk zou zijn geweest. " Geen journalist
heeft de moeite genomen me te bellen of zelfs maar naar de uitzendingen te
kijken. Tijdens de uitzending van maandag werden Kok tal van kritische vragen
voorgelegd, onder andere van een WAO'er. Het interview op Prinsjesdag kwam bijna
exact overeen met dat van het NOS-journaal," zegt Keijl, volgens wie ook de
publieke omroepen geld vragen.
Inderdaad blijkt Kok eerder even te hebben opgetreden in de Belastingshow
van de Vara, waarvoor Financien ook heeft betaald. Staatssecretaris Van Rooy van
economische zaken trad tijdens de vorige kabinetsperiode op in het programma
'Tros Aktua Export', dat werd gesponsord door haar ministerie.
Het huidige VVD-kamerlid de Korte was toen minister. Pikant is dat zijn
partij Kok in een kamerdebat tot de orde wil roepen.
21 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 19, 1992
SECTION: Pg. 2A
: 960 words
De VVD ontbeert verkiezingsthema's
MICHIEL ZONNEVELD
De VVD probeert hardnekkig de rijen gesloten te houden. De kans dat er op de
VVD-partijraad vandaag in Utrecht kritische geluiden te horen zijn over de
politieke koers, is dan ook nihil. De verdeeldheid van de partij in 1989 was een
traumatische ervaring, waarbij de val van de toenmalige leider Voorhoeve voerde
tot een schifting binnen de liberale gelederen. Sindsdien schaart de partij zich
als een man achter de nieuwe leider Bolkestein en waakt angstvallig voor het
uiten van kritiek.
Er is wel openlijk kritiek op partijvoorzitter Van Leeuwen-Schut, omdat ze
te eigengereid optreedt, maar ook dat wordt met de mantel der liefde bedekt. Om
het hardst wordt geroepen dat het weer goed gaat met de VVD. De partij zou weer
bruisen van de ideeen en klaar zijn om te regeren.
Toch moet er in de boezem van de VVD twijfel zijn. In de opiniepeilingen
gaat het allerminst denderend. De onderzoeksresultaten van Inter/View en Nipo
wijken van elkaar af, maar duidelijk is dat de VVD nauwelijks uitstijgt boven
het niveau van 1989. En bij die verkiezingen leed de VVD een gevoelige
nederlaag. De partij zakte van 27 kamerzetels in 1986 naar 22 zetels. Het verval
is helemaal opvallend als deze uitslag vergeleken wordt met die bij de
verkiezingen van 1982, toen de partij onder de nieuwe leider Nijpels 36 zetels
haalde.
Het ledental van de VVD is dramatisch gezakt. Er zijn nog 55.000 leden, zo
meldt de VVD-voorlichting. In de hoogtijdagen van Nijpels waren dat er nog ruim
100.000 leden. De financiele nood is hoog.
Een bekende reactie in de VVD is dat opiniepeilingen of ledentallen niet
interessant zijn. Het gaat immers om de inhoud in de politiek. Trots wijzen VVD
'ers erop dat Bolkestein het debat durft aan te gaan. Het belangrijkste
voorbeeld is de manier waarop Bolkestein de knuppel in het hoenderhok gooide
over het minderhedenvraagstuk.
Ook gooide hij volgens zijn medestanders hoge ogen met zijn aanval op het
maatschappelijk middenveld. De oppermachtige positie van bijvoorbeeld werkgevers
en werknemers bij de uitvoering van de sociale zekerheid, dat is toch een grote
schande?
Nu maakt het kabinet het de VVD ook niet gemakkelijk. Het gras wordt de
partij op hardvochtige wijze voor de voeten weggemaaid. Ze stond altijd pal voor
bezuinigingen, maar moet nu toezien hoe PvdA-leider en minister van financien
Kok zijn bezuinigingen strakker doorvoert dan gebeurde in de jaren dat de VVD
regeerde. En criminaliteitsbestrijding, altijd een geliefd thema van de VVD, is
een centraal beleidsonderwerp geworden van deze CDA-PvdA-coalitie.
'Pech' heeft de VVD ook met de internationale ontwikkeling. Vroeger kon de
VVD zich profileren als de partij die pal stond tegen de communistische
dreiging. Sinds de ontspanning zit het defensiebeleid volkomen op een dood
spoor. De liberalen beperken zich tot detailkritiek op PvdAminister Ter Beek van
defensie.
De VVD is dus naarstig op zoek naar nieuwe electorale thema's. In dat
opzicht past niet alleen bewondering voor de manier waarop de VVD het
minderhedendebat heeft aangekaart. Bolkestein weet dat de kiezer gevoelig is
voor een dergelijk thema op een moment dat de tolerantie ten opzichte van
buitenlanders afneemt.
Deze kaalslag in politieke onderwerpen zit de VVD als een te krappe jas. In
een eerste reactie op de deze week gepresenteerde Miljoenennota maakt de VVD
zich andermaal zorgen over de koopkracht van de auto- en huizenbezitter. De
financieel specialisten hebben ijverig hun best gedaan om lastenverzwaringen te
vinden en verder wordt er wat gemopperd dat het allemaal nog erg kan tegenvallen
met de economie. Allemaal waar, maar ook allemaal al vele malen eerder op de
plaat gezet.
De partij heeft zich veilig ter rechterzijde van het CDA neergevlijd. In de
hoop dat ook een enkele christelijke huizenbezitter met een meer dan bovenmodaal
inkomen de overstap naar de VVD zal maken. Over een beoogde coalitie met PvdA en
D66 wordt weinig meer vernomen.
Daarnaast is Bolkestein als politicus gehandicapt door zijn uitstraling, die
zelfs voor VVD-begrippen wel wat erg 'Wassenaars' is. Hier en daar wordt in de
VVD gemopperd over zijn gebrek aan charisma. Iedereen weet echter dat hij nooit
een stemmentrekker als oud-leider Wiegel zal worden. Zo'n goeie hebben ze daar
nog nooit gehad.
In de Tweede Kamer slaagt Bolkestein er zelden in het de coalitie moeilijk
te maken. Dit voorjaar probeerde Bolkestein de spanningen tussen de partners uit
te buiten. Iedere keer als iemand in de coalitie een controversiele uitspraak
deed, sloeg hij aan als een waakhond en vroeg hij prompt een debat aan. Verder
dan op hoge toon vaststellen dat er spanningen waren, kwam hij echter niet. Je
zag het premier Lubbers denken: verder nog iets?
Als debater is hij net niet handig genoeg om de regeringspartijen uit hun
tent te lokken. De ruzie over de koopkracht van de laagstbetaalden is uit de
lucht en ook anderszins zijn de verhoudingen opgeklaard. Het ziet er dus somber
uit voor de kansen van de oppositie op succes.
Het probleem van de VVD is dat ze zo bang is voor nieuwe verdeeldheid, dat
ze het interne debat over haar huidige koers niet aandurft. Maar als de bakens
niet verzet worden, slaagt ze er voorlopig niet in een interessante rol te
spelen in de politieke slag bij de volgende verkiezingen.
Dan wordt de langverwachte komst van Wiegel noodzaak, maar vooral een
noodgreep.
Het aantal leden is dramatisch gedaald, de financiele nood van de partij is
hoog en thema's voor het bedrijven van liberale politiek ontbreken. Maar de kans
dat daarover vandaag op de VVD-partijraad gesproken wordt is nihil, aldus
politiek redacteur Michiel Zonneveld.
Frits Bolkestein en Joris Voorhoeve, resp. huidige en vorige VVD-leider.
FOTO DIJKSTRA
22 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 18, 1992
SECTION: Pg. 5
: 371 words
Koffie bij het PvdA-kamerlid thuis
MICHIEL ZONNEVELD
DEN HAAG - Wie morgen argeloos een kopje koffie bestelt in de trein van
Amsterdam naar Winschoten, krijgt een toelichting op de Miljoenennota op de koop
toe. Het is de bijdrage van het PvdA-kamerlid Maarten van Traa aan een actiedag
van zijn partij om de politiek weer dichter bij de mensen te brengen.
Met de koffiekar in de hand zal hij uitleggen wat er 'links' is aan de
Miljoenennota. De PvdA zet alle zeilen bij om het contact met de kiezer te
herstellen om straks bij verkiezingen beter uit de bus te komen dan de
opiniepeilers voorspellen. Het is eigenlijk het PvdA-voorzittersduo Rottenberg
en Vreeman dat Van Traa de trein in stuurt.
Zij hadden voor hun verkiezing beloofd dat ze de kamerleden zouden dwingen
weer naar de mensen te lue. Op een bijeenkomst van de PvdA-fractie vorige maand
in de bossen van Doorn beloofden alle kamerleden om een bijdrage te leveren bij
het het over het voetlicht brengen van de PvdA-boodschap.
Een aantal kamerleden nodigt morgen de kiezers thuis op de koffie uit of
ontvangt belangstellenden temidden van de pannekoekwalmen (Apostolou).
PvdA-fractievoorzitter Woltgens resideert morgen in hotel Herpers in Kerkrade.
Het kamerlid Willie Swildens verwacht redelijk wat aanloop in haar woning in
Zuiderwoude.
Erik Jurgens had er ook wel wat voor gevoeld om een huiskamerbijeenkomst in
zijn woning in Amsterdam-Zuid te houden. Dit stuitte echter op onoverkomelijke
bezwaren van vrouw en kinderen.
Jurgens: " Nee, die voelden daar weinig voor. Ze vinden dat je werk strikt
gescheiden moet houden van je prive-leven." Als alternatief heeft hij gekozen
voor een bijeenkomst in het stadsdeelkantoor van Amsterdam-Noord.
" Amsterdam-Noord valt altijd een beetje buiten alles," licht hij toe.
Jeltje Van Nieuwenhoven nodigt de Amsterdammers aan de andere kant van het
IJ uit. Zij beantwoordt 's middags vragen in de foyer van het Nieuwe de la
Mar-theater. Jurgens is er nog niet helemaal zeker van of het landelijke
'PvdA-aan-huis'spreekuur een succes wordt in Amsterdam.
" Amsterdammers zijn gewend dat als er problemen zijn, de kamerleden langs
komen bij hun protestbijeenkomsten. Ze hebben doorgaans weinig zin om naar ons
toe te komen," aldus Jurgens.
23 of 32 DOCUMENTS
© 1992 Het Parool
Het Parool
September 17, 1992
SECTION: Pg. 5
: 545 words
Kritiek op financiering partijkosten
MICHIEL ZONNEVELD; JAN VAN DER VEN
DEN HAAG - De leiding van de VVD gebruikt rijkssubsidie voor de
ondersteuning van liberale zusterpartijen in Oost-Europa deels voor de
financiering van algemene partij-uitgaven. Het VVD-hoofdbestuurslid en
Tweede-Kamerlid Jan Dirk Blaauw en de algemeen secretaris van de partij, Wim van
den Berg, zijn hierover in conflict gekomen met de rest van de partijtop.
Partijwoordvoerder Waterlander van de VVD bevestigt dat er binnen het
hoofdbestuur een conflict over de besteding van het geld is ontstaan. " Het is
inderdaad zo dat Blaauw kwaad is, omdat de partij volgens hem te hoge kosten
doorberekend aan de Dettmeijer-stichting."
De Dettmeijer-stichting, verantwoordelijk voor liberaal getinte projecten in
Oost-Europa, is ondergebracht in het partijpand van de VVD in Den Haag en maakt
daar gebruik van diverse faciliteiten. Het verwijt van de twee prominente
VVD-leden is dat het bestuur van hun partij te hoge kosten voor het gebruik van
die faciliteiten berekent.
Het conflict lijkt onoverbrugbaar: Van den Berg is al maanden ziek en Blaauw
heeft zich teruggetrokken als leider van de projecten in Oost-Europa. Hij kwam
tot de conclusie dat als gevolg van de opdrogende geldstroom nauwelijks iets
terecht kwam van het mede helpen oprichten van liberale partijen in Oost-Europa.
De interne kritiek richt zich vooral op partijvoorzitter Dian van
Leeuwen-Schut. Zij zou de voornaamste drijfveer achter deze handelwijze zijn. "
Er is geld van 'buitenland naar binnenland' geschoven," aldus een ingewijde
liberaal.
De VVD krijgt van het ministerie van binnenlandse zaken dit jaar 275.000
gulden subsidie. Dit geld is alleen bestemd voor ondersteunende projecten in
OostEuropa. Die concentreren zich op het mede helpen oprichten van liberale
partijen in die landen. Ook andere Nederlandse partijen ontvangen voor dit werk
subsidie. De hoogte van het bedrag hangt af van het aantal kamerzetels. De
subsidie voor de VVD wordt geincasseerd door de Dettmeijer-stichting.
Tot voor kort gaf het liberale kamerlid Blaauw namens zijn partij leiding
aan de projecten die via deze stichting in Oost-Europa werden opgezet. Onlangs
echter trad hij terug uit deze functie uit onvrede over het schuiven van geld
naar binnen landse VVD-uitgaven.
Het eerste 'slachtoffer' van het via een omweg korten op de uitgaven voor
Oost-Europa is de algemeen secretaris van de VVD, Van den Berg. Hij verzette
zich lange tijd tegen de plannen. Volgens ingewijden wilde met name de nieuwe
voorzitter van de VVD, Van Leeuwen-Schut, niets horen van de principiele bezwa
ren die Van den Berg keer op keer aantekende tegen het uit hollen van de
uitgaven voor met name Oost-Europa. Sinds maart is Van den Berg ziek thuis,
overspannen.
De buitenland specialist van de VVD in de Tweede Kamer, J.D. Blaauw, legde
eveneens uit ongenoegen, zijn functie neer.
Het ministerie van binnenlandse zaken moet ieder jaar oordelen over het
gebruik van de subsidies. Vorig jaar gaven de accountants hun goedkeuring.
De VVD kampte vorig jaar met een tekort op de begroting van 100.000 gulden.
Die is mede ontstaan door het teruggelopen ledenaantal. Daarnaast heeft de VVD
voor het eerst in haar bestaan een betaald voorzitter. Zij staat voor twee dagen
per week op de loonlijst.
24 of 32 DOCUMENTS