(selectie 2010)

21-06-2010

Volkskrant. opinie

Tijd rijp voor extraparlementair kabinet

Een kabinet zonder dwingend regeerakkoord en met ministers die er  op persoonlijke titel zitting in nemen. Zo komen we pas uit de  politieke impasse. 

Als er een ding opvalt aan deze formatie is dat de politici aan de ene kant erkennen dat er sprake is van een uitzonderlijke situatie, maar anderzijds lijken vast te klampen aan de oude Haagse gewoonten.

De inzet is, als altijd, een regering die geketend is aan enkele partijen die samen  een parlementaire meerderheid vormen.

Een stevig regeerakkoord moet ertoe leiden  dat de coalitie  niet voortijdig uit elkaar spat. De berekeningen van het CPB moeten bepalen binnen welke financiële marges de regering dient te opereren.

Liefst nog deze zomer moeten die per decreet worden vastgelegd.

Maar waarom zouden we onder de huidige unieke politieke omstandigheden niet eens van de huidige gewoonten afwijken en een extraparlementair kabinet beproeven? 

Een kabinet dus zonder dwingend regeerakkoord waaraan de bewindslieden en de aangesloten fracties zich hebben gebonden.

Een kabinet waarin de ministers weliswaar uit verschillende politieke partijen komen, maar toch op persoonlijke titel worden aangezocht. 
 

Den Uyl

In de afgelopen decennia hebben we een keer eerder zo’n regering gehad: het kabinet-Den Uyl. Dat was toen het gevolg van de politieke situatie in 1973, die in nogal wat opzichten leek op die van nu.

Ook toen was het politieke landschap versplinterd en hadden de potentiële regeringspartijen (toen de linkse)  normaal formeren onmogelijk gemaakt door standpunten als ‘ononderhandelbaar’ te bestempelen.

En ook toen waren sommige partijen (de christendemocratische!) niet te vermurwen deel te nemen aan het kabinet. Uiteindelijk wist de informateur in te breken door prominenten uit die partijen te bewegen toch in dat kabinet zitting te nemen.

Net als in de jaren zeventig zou de vorming van  een extraparlementair kabinet een manier zijn om uit de huidige politieke impasse te komen. Het begin van de onderhandelingen wekt immers weinig vertrouwen in de goede afloop. 

Op zijn best leiden die tot een regering waarin de leden zich tot elkaar veroordeeld worden. De kans is  groot dat die zal steunen op een minimale meerderheid (als voor een rechtse coalitie of Paars plus wordt gekozen).

Bovendien zijn er weinig opties denkbaar die ook kunnen steunen op een meerderheid in de Eerste Kamer (eigenlijk alleen een CDA-VVD-PvdA-kabinet).

Illussoir
Nu zou je kunnen hopen dat dit volgend jaar na de provinciale verkiezingen verandert (de leden van de staten kiezen de Eerste Kamer), maar het lijkt me eerlijk gezegd nogal illusoir om te denken dat de electorale verhoudingen dan hetzelfde zijn als ze vorige week waren.

De snelle veranderingen in de politieke voorkeuren van de afgelopen tien jaar geven daar in elk geval  geen aanleiding toe.

De vorming van een extraparlementair kabinet zou veel meer kunnen zijn dan een tactische manoeuvre om de politieke complicaties bij de vorming van een ‘normaal’ kabinet te omzeilen.

Het zou ook inhoudelijk de voorkeur moeten hebben. In die zin biedt de uitslag van de verkiezingen vooral een kans.

Op de eerste plaats zou het goed zijn voor de positie van de Tweede Kamer. Al decennia klinkt het uit de bankjes weemoedig dat er meer ruimte zou moeten zijn voor dualisme.

Dat de Tweede Kamer dus een sterkere zelfstandige positie moet hebben ten opzichte van de regering. Ondanks alle goede voornemens komt het er nauwelijks van. Het regeerakkoord en de financiële dictaten waarop die zijn gebaseerd beperken de speelruimte. 

Ook  de kwesties die niet in het regeerakkoord zijn geregeld worden buiten het parlement om geregeld (de Torentjesoverleggen tussen de fractievoorzitters en de top van het kabinet).  Dat alles heeft de positie van de volksvertegenwoordiging uitgehold.

Kans

Op de tweede plaats biedt het ook een uitgelezen kans voor het kabinet zelf. Vanzelfsprekend zouden bij de vorming van zo’n kabinet de informateurs (Ben Verwaayen en Wim Kok?)  een sterke positie moeten hebben, ten koste van de fractievoorzitters.

Op die manier kan een einde komen aan de matige rekrutering van het kabinet waarbij altijd  overwegingen zoals loyaliteit, beloning voor bewezen diensten, bloedgroepen, of verdeling over sekse, vaak belangrijker zijn dan kwaliteit.

Bovendien kan een sterk informateursduo meer aandacht besteden aan het vormen van een team. Nu komt het voor dat de minister van justitie pas bij het laatste gesprek hoort wie de minister van binnenlandse zaken wordt .

Daarnaast  kunnen de formateurs ook stappen maken in de richting van een kernkabinet. De meeste partijen willen ministeries samenvoegen, het kabinet verkleinen en de besluitvorming stroomlijnen.

Maar tot nu toe strandde dit in het overleg van de fractievoorzitters. Minder ministers betekent immers dat er minder posten te verdelen zijn.

Speelruimte
Op de derde plaats heeft een extraparlementair kabinet ook inhoudelijk meer speelruimte. Daar is deze keer alle reden toe. Want als de huidige economische situatie zich door iets kenmerkt, dan is het onvoorspelbaarheid.

Bekijk voor de grap eens de prognoses van de afgelopen jaren.  Het is onder die omstandigheden onzinnig om het CPB de financiële ruimte te laten bepalen voor de komende vier jaar.

Dat maakte het bij de afgelopen verkiezingen al zo penibel uitspraken te doen over koopkracht, huizenprijzen of werkgelegenheid.

Tot slot is een extraparlementair kabinet de beste  vertaling van de uitslag van de kiezer.  Vooraf hebben PvdA VVD en CDA net gedaan of het vooral een strijd was om wie de regering mocht vormen en dus de premier mocht leveren. De grote meerderheid van de kiezers heeft dit spel niet meegespeeld. 
  Tijd dus voor een heel ander spel.

 

Chaos door rookverbod? Onzin!

16-03-2009

Amsterdam zou door het rookverbod in de horeca gebukt gaan onder chaos, opstootjes en erop los smirtende cafébezoekers op straat.

'Het rookverbod in Amsterdam heeft in het centrum tot een enorme stijging van de overlast geleid.'

Meeschrijven met de goede zaak, wat is daar eigenlijk tegen? De tijd waarin sommige journalisten schouder aan schouder stonden met de kraakbeweging, anti-kernenergiebeweging en de vredesbeweging is voorbij. Maar als reporter heb je natuurlijk wel een hart. Dus het is goed dat een krant als Het Parool zich het lot van de Amsterdamse horeca aantrekt, gebukt als die gaat onder crisis, rookverbod en strenge regels die nog worden gehandhaafd ook.

Op dinsdag 10 maart zagen we in de Amsterdamse krant een mooi staaltje van wat de moderne actiejournalistiek vermag. Het Parool kopte in haar gedrukte editie: 'Rookverbod leidt tot ruzies en rotzooi op de stoep'. Het artikel levert volop munitie aan al die horecaondernemers die tegen minister Klink van Volksgezondheid strijden.

Volgens Het Parool heeft het rookverbod tot een 'enorme' stijging van de overlast geleid van cafébezoekers die buiten hun sigaretten roken. In het artikel wordt gerept van een 'chaos op straat', 'opstootjes met rokende cafébezoekers' en 'ruzies met portiers'.

Een deel van de oorzaak zou, volgens verder niet bij naam genoemde 'ambtenaren', het gevolg zijn van 'smirten': mensen die tijdens het roken flirten en daardoor extra lang op straat staan. Er is overigens wel een klein verschil tussen de gedrukte editie van Het Parool en de digitale. In de krant is het woord 'enorme' geschrapt, maar een 'chaos' blijft het in beide verhalen.

Bij het lezen van de feiten die de basis van het bericht vormen, bekroop ons meteen een gevoel van argwaan. De bron blijkt een rapport van het stadsdeel Centrum waarin staat dat er vorig jaar sinds de invoering van het rookverbod sprake was van 121 klachten over 'terraslawaai' en 'roken op straat'. Maar is dat nu zo veel? In het bericht staat dat er in het centrum 1650 horecagelegenheden zijn (waarvan volgens gegevens van het stadsdeel 900 een terrasvergunning hebben). Dat betekent dus dat in de periode van 1 juli (toen het rookverbod inging) tot 31 december 2008 gemiddeld sprake was van minder dan één klacht per tien horecagelegenheden.

De begeleidende foto die Het Parool op haar interneteditie plaatst, helpt niet de geloofwaardigheid van het verhaal te vergroten. Daarop zie je een vijftal doodkalme jongeren naast elkaar op een bankje voor een horecagelegenheid zitten. Typische voorbeelden van rokers die geen onruststokers zijn.

Begrippen als 'veel', en ‘enorm' blijven natuurlijk subjectief. Maar wij zouden geneigd zijn te denken dat het aantal klachten enorm laag is. Vooral als je bedenkt dat er in de binnenstad genoeg mensen zijn om te klagen en over te klagen. In het centrum van Amsterdam wonen rond de 80.000 mensen op minder dan 8 vierkante kilometer oppervlakte, en dan laten we de stromen toeristen nog even buiten beschouwing. En zijn Amsterdammers volgens de rest van Nederland niet overassertief?

Bovendien is het niet zeker of alle klachten het gevolg zijn van het rookverbod.
In het rapport (met als titel: Invoering rookverbod in de horeca) staat bijvoorbeeld niet dat het 'terraslawaai' alleen wordt veroorzaakt door de rokers. Wel staat er dat de meeste klachten in september werden geregistreerd, toen het mooi weer was, en dus ook veel niet-rokers zich op de terrassen ophielden. In de maanden daarna zakte het aantal klachten aanzienlijk.

De stelling dat er sprake is van een 'stijging' door het rookverbod kan verder alleen maar worden waargemaakt als we die vergelijken met de cijfers van de jaren daarvoor. Helaas was dit de eerste keer dat het stadsdeel dit onderzoek liet uitvoeren. Wat wel helemaal klopt is dat er sinds het rookverbod op en rond de terrassen veel sigarettenpeuken liggen.

Over de in het bericht genoemde opstootjes en ruzies met portiers is niets te vinden in het rapport. 
De vraag die ons nog bleef intrigeren was hoe dat nu zat met die ruzies over het smirten. De anonieme bron van Het Parool is snel gevonden: Ton Boon, woordvoerder van het stadsdeelcentrum. 'Ik heb juist gezegd dat het smirten een positief gevolg kan zijn van het rookverbod. Maar de journalist van Het Parool redeneerde net de andere kant op.'

Tekst Pieter van den Blink, Pieter Hilhorst en Michiel Zonneveld

Eerste aflevering in Intermediair

26-02-2009

Kanker slechts chronische ziekte: Onzin!

Het leek te mooi om waar te zijn, en waar was het dan ook niet. Op 3 februari stond nog in de kranten dat kanker tegenwoordig de meest voorkomende doodsoorzaak was. Een dag later, op wereldkankerdag, berichtte het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) dat diezelfde kwaal over een aantal jaren slechts een chronische ziekte zal zijn. Enkele kranten namen het bericht over. ‘Dit betekent', zo voegde de verslaggever van het ANP er ten overvloede aan toe, ‘dat mensen er niet meer aan zullen doodgaan.' Het leek het alsof het eeuwige leven zich aandiende.

Pieter van den Blink
Pieter Hilhorst
Michiel Zonneveld

Vanaf nu gaan we elke week een voorbeeld behandelen van nonsens in de media, of in elk geval van discutabele claims. En we hopen dat u ons gaat helpen zoeken naar berichten en uitspraken die te mooi, of te onwaarschijnlijk, zijn om waar te zijn. In dit geval hoefden we overigens niet meer te doen dan het persbericht op te vragen van KWF Kankerbestrijding op basis waarvan het bericht is geschreven. Daarin staat geen letter over het verdwijnen van de kanker. Jammer,dat moet ook het ANP hebben gevonden die de fout in het bericht nimmer rectificeerde

Een even opwindend bericht was dat over de vermeende CO2-uitstoot van de zoekmachine Google. Twee zoekinstructies zouden voor net zo veel uistoot zorgen als het koken van een pannetje water. Het NRC Handelsblad van 12 januari en een aantal nieuwssites wisten wel raad met dit nieuws. De site van De Telegraaf legde een koppeling met het klimaatprobleem. ‘Nooit meer schaatsen door Google!' Op de weblog van vierdejaarsstudenten van de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg  is al korte metten met het bericht gemaakt. Het bericht bleek het gevolg van twee journalisten van The Sunday Times die er naar aanleiding van een Harvard-onderzoek flink op los hadden geïnterpreteerd.

Goede jagers gaan op zoek naar de plaatsen waar en de tijdstippen waarop ze het wild kunnen aantreffen. Als onzinjagers gaan wij hetzelfde doen.

Zo letten wij vooral op berichten waarin mensen feiten presenteren waar ze belang bij hebben. Als we lezen dat de vliegtaks banen op Schiphol kost, zijn we dus op ons hoede. Is het waar? Of is het nieuws in de wereld gebracht als onderdeel van een lobby van de luchtvaartsector? Met een zelfde argwaan zouden we Ivo Opstelten hebben benaderd toen hij bij zijn afscheid als burgemeester van Rotterdam beweerde dat de havenstad sinds zijn aantreden veiliger is geworden. Is dat echt zo? (De criminaliteit nam af: dat is echter niet hetzelfde als veiliger.) En in hoeverre kan hij de claimen dat zijn aanwezigheid daar iets mee te maken heeft? (Ook in andere steden daalde in die periode de criminaliteit.)

Een ander moment van argwaan is wanneer de journalist zijn verhaal baseert op één enkele bron, zoals bij het bericht over Google. Of als berichten naadloos aansluiten bij een heersende trend. Die worden vaak net iets te achteloos in de krant gekwakt. Een mooi voorbeeld was een onder andere door de Volkskrant overgenomen ANP-bericht van 24 november vorig jaar waarin stond dat een meerderheid van ex-rokers het sinds het rookverbod ongezelliger vond in het café. Het paste in een nieuwsstroom over toenemend verzet tegen het beleid van minister Klink. Maar verwonderlijk vonden we het wel, want alle ex-rokers in onze vriendenkring zijn fanatieke antirokers. Het bleek uiteindelijk om een onderzoek te gaan dat nauwelijks representatief was en waarin niet de ex-rokers, maar de niet-rokers waren ondervraagd. Slechts 35 procent van die groep vond het ongezelliger in het café. 45 Procent juist gezelliger.

Nogmaals: we hebben uw hulp nodig. Zonder de opmerkzaamheid en kennis van de lezer zijn we niets. Wordt wakker als u weer eens een bericht leest over de (on)deugdelijkheid van crèches, sinaasappels die kankerverwekkend zijn, of bestuurders die op dubieuze gronden succes claimen. Meld het ons en dan onderzoeken wij de bron. De aanval op de onzin is geopend!

De loopbaan van Alexander Rinnooy Kan

'Ik ben een zondagskind'

Intermediair, 02-03-2009

Alexander Rinnooy Kan (59) is voorzitter van de Sociaal-Economische Raad. Hij werd in 2008 uitgeroepen tot de ‘invloedrijkste Nederlander'.

• Wat heeft u 10.000 uur gedaan in uw leven?
• Wat is de rode draad in uw loopbaan?
• Geen succes zonder mazzel. Wanneer heeft u mazzel gehad?
• Welke baan bent u misgelopen?
• In welke mate bent u een product van uw jeugd?
• Welke ervaring heeft grote invloed gehad op uw levenshouding?
• Waarvoor moeten ze u niet vragen?
• Is er wel eens iets echt mislukt?

Wie: Dr. A.H.G. Rinnooy Kan
Geboren: Den Haag, 5 oktober 1949
Opleiding: Wiskunde en kandidaats econometrie (1972), promotie doctor in de wiskunde (1976)
Loopbaan: rector magnificus Erasmus Universiteit Rotterdam, voorzitter VNO-NCW, raad van bestuur ING, voorzitter Sociaal-Economische Raad

Wat heeft u 10.000 uur gedaan in uw leven?

Wat is de rode draad in uw loopbaan?

'Dat is moeilijk te zeggen omdat ik zoveel verschillende dingen heb gedaan. Ik was hoogleraar, rector magnificus, voorzitter van de werkgeversorganisatie VNO, lid van de Raad van Bestuur van de ING en nu ben ik SER-voorzitter.

Ik zou ook niet veel mensen weten met een loopbaan zoals die van mij waarin heen en weer gependeld is tussen de publieke en private sector. Misschien is de rode draad een blijvende nieuwsgierigheid, waardoor ik steeds weer andere dingen oppak.'

Geen succes zonder mazzel. Wanneer heeft u mazzel gehad?

'Dat is het moment dat ik startte met mijn promotieonderzoek. Ik wilde verder in de zuivere wiskunde. Ik was al aangenomen. Maar de universiteit moest bezuinigen en dus werd er een algemene vacaturestop afgekondigd. Als ik een paar weken eerder was afgestudeerd, was ik aangesteld. Ik kon wel aan de slag in de bedrijfseconometrie. Dat was een vak in opkomst. Ik had het geluk dat ik tijdens mijn promotieonderzoek op een idee uit Amerika stuitte dat relatief nieuw was en waarover ik samen met mijn collega in korte tijd veel publiceerde. Ik werd zo relatief gemakkelijk hoogleraar.

Mijn loopbaan zou beslist anders zijn gelopen als ik in de zuivere wiskunde was gepromoveerd. Ik weet niet of ik daarin had uitgeblonken. Waarschijnlijk zou ik na mijn promotie op een middelbare school wiskundeles zijn gaan geven.

Ik denk dat ik ook geluk had toen ze me vroegen om voorzitter van het VNO te worden. Ik weet nog steeds niet precies waarom ze in mij als wetenschapper een goede werkgeversvoorzitter zagen. Het was wat je noemt een kredietbenoeming. Waarschijnlijk omdat ik namens de universiteit redelijk succesvol was geweest in het gevecht tegen onderwijsbezuinigingen.

Het was ook een goed moment om afscheid te nemen van de wetenschap. Er zijn weinig wiskundigen die na hun veertigste nog met revolutionair vernieuwende ideeën komen.'

Welke baan bent u misgelopen?

In welke mate bent u een product van uw jeugd?

'Mijn vader was plaatsvervangend thesaurier-generaal bij het ministerie van Financiën. Dat is een hoge publieke functie. Maar ik lijk wat betreft persoonlijkheid het meest op mijn moeder. Zij was een Britse, en opgeleid als actrice. Zij was iemand die harmonie kon creëren. Heel anders dan mijn vader.

Ik ben ook iemand die altijd harmonie wil bevorderen. Het is een tweede natuur geworden. Daar pluk ik nu bij de SER de vruchten van. Maar toen ik voor ING in Azië zaken moest doen, had ik er ook baat bij.'

Welke ervaring heeft grote invloed gehad op uw levenshouding?

'In de eerste vier klassen van de middelbare school was ik een buitenbeentje. Een introvert, pienter jongetje dat de beste van de klas was, maar ook werd gepest. Ik ben toen drie maanden naar Engeland gestuurd door mijn ouders. Toen ik terugkwam wist ik een positie in de klas te veroveren en heb er vrienden voor het leven gemaakt. Sommige klasgenoten zie ik nog steeds.'

Waarvoor moeten ze u niet vragen?

'De neiging om harmonie te zoeken kan een handicap zijn. In elke grote organisatie zijn mensen nodig die rücksichtslos knopen moeten doorhakken. Ik heb nooit in posities gezeten waar ik enorme gevechten heb moeten voeren. De keren dat ze me vroegen minister te worden, is dat een overweging geweest die meehielp nee te zeggen.'

Is er wel eens iets echt mislukt?

'Mijn grote mislukking is dat ik met zwemmen nooit mijn diploma C heb gehaald. Bij het halen van je C moet je schijfjes opduiken. Maar ik durfde mijn ogen niet open te houden bij het zwemmen.

Nadat het de eerste keer niet was gelukt, heb ik lang geoefend. Dan stopte ik thuis mijn hoofd in de wasbak en probeerde uit alle macht mijn ogen open te houden. De laatste keer dat ik probeerde mijn diploma te halen, dacht ik er klaar voor te zijn. Ik sperde mijn ogen wel open, maar op de een of andere manier kon ik net niet bij de schijfjes. Maar verder ben ik een echt zondagskind.'

En door die angst voor water bent u zo'n fervent aanhanger van de polder geworden?

‘Dat is de ergste psychologie van de koude grond!'

tekst Pieter Hilhorst en Michiel Zonneveld